Akwâkwastêwin êkwa ki-miywâyâwin isi Nistam-Iyiniwak mâmawâyâwinihk

Kîkway anima mâskôt miywâyâwin astâhtâsowina ohci akwâkwastêwin?

Kîkiwâm ôma ita kitêh ka-wiyâtikwan – ita ka-kîsikanisiwin asici wîtotîmâkanak, otôtêmimâwak êkwa kisâkahikanak. Ayis ka-kîsikanisiyin kîkiwâmihk, kîkiwâm êwako mîna ita miywâyâwin ka-ihttakowan.

Êwako ohci kistêyihtâkwan ta-kêhcinâhoyin êkwânima kîkiwâma êkwânihi miywâyâwin wâsakâmihtawina. Ohi yahkohtêwina kiki ki-miyo-kîkiwâm miywâyâwin wâsakâmihtawin ahpô itikwê namôy kahkiyaw koskwêyihikon. Mâka ka-kî-koskwêyihikon iyikohk êkwânihi apisci wâskâwêwina ka-kî-wîcihikon ki-miywâyâwin!

Ihtakon êwako ohci wiciwâkanihtowin tastaw pîhcâyihk akwâkwastêwin, miyimâwisiwin êkwa ayiwâk:

• Miskîsik, mikot êkwa mikohtaskway mikoskâcihkêwin
• Ostostotamowin êkwa akik osîhômakaniwan
• Nêstwatâmowin êkwa kipatâhtamowin
• Mayamahcihowina ohci ohpanahpinêwin
• Mâyiskâkowina

Ayisiyiniwak itiskâkowak akwâkwastêwin pah-pîtos isi, êkwânima mamisîwin iyikohk nakiskikâtamowin mîna ayisiyiniw sa miywâyâwin. Atiht ayisiyiniwak ayiwâk nêsowisiwak isi astâhtâsowina ohci akwâkwastêwin ispisci kotakak. Êwako ôma asici awâsisak, kêhtê-ayak êkwa êkwâniki ka-nêsowisicik ahpô kotak ahkosiwin (a), tâpiskôc ohpanahpinêwin, mitoni iyikohk mâyiskâkowina êkwa kotak ohpanahpinêwina nêsowisiwina.

Kîkway anima akwâkwastêwin?

Akwâkwastêwin êwako iyinito itwêwin kiki piko tânima akwâkwastêwin ka-ohpikihk mîciwinihk ahpô miyimâwâwa âpacihcikana. Akwâkwastêwin ta-kî-kaskitêwâw, wâpiskâw ahpô piko tânima itasinasowin. Isinâkwan mâna tâpiskôc masinâsowin ahpô wêpinâkwan mîna ta-kî-wînimâkwan.

Kiki ta-ohpikihk, akwâkwastêwin nitawêyihtam miyimâwisiwin êkwa âpacihcikan ita ta-wîkit. Êkospihk pakitinam "miyiwina" isi sâpoyowêhtawin êkwânihi mitoni apisâsinwa ayisiyiniw ta-kî-otatâhtam. Otatâhcikêwin mah-mistahi iyikohk ôhi miyiwina êkwa isi-âpacihcikana ka-osihcikâtêk mitoni ta-kî-âciwinam kimiywâyâwin.

Iyinito ita ta-ohpikihk akwâkwastêwin pîhcâyihk êkwânihi wâsênamâwinâpisk-wiyastêwin, papakiwayânêkin, anâskâna, êkwa kipahamowina pimînawasowikamikohk, wayawîstamâsowikamik, êkwa ita kisîpêkinikêwin.

Iyinito ohtâcihtâwina ohci miyimâwisiwin

• Miyimâwisiwin tahkoc wîhkwêsiwin ayis ohci ôsâmî miyimâwisiwin, kwêtamawin sâpoyowêhtawin, ahpô tahkâyawin
• Pîkisêwin ahpô ôsâmî miyimâwisiwin pîhci sâpoyowêhtawin ohci pakâsimowina/nîpawi-pakâsimowin êkwa pimînawasowin
• Nipiy ohcikawîwin, tâpiskôc apahkwân ahpô sîkawiciwanihcikêwin ohcikawîwin, kîskipayiwin nîhc-âyihk, ahpô iskipêwin

Iyinito wîkiwin-âpacihcikana akwâkwastêwin ta-kî-pimâtan

• Masinahikanêkin
• Mihti, tâpiskôc wâsênamâwinâpisk-wiyastêwin, wîhkwêhtakâwin êkwa pônamowin-mihti
• Asisîwêkin âpacihcikana tâpiskôc masinahikanêkin mistikowat
• Miyimâwâwa âpacihcikana tâpiskôc anâskâna ahpô âpacihcikana

Kiskêyihta mahti kîspin ê-ayâyin akwâkwastêwin pîhci kîkiwâm. Wâpênikê:

• Nîhc-âyihk
• Sîpâ ahpô otâhk ita ka-kanawêyihtamin âpacihcikana
• Sîpâ pimînawasowikamik ahpô wayawîstamâsowikamik kâsîhkwêwiyâkan
• Âkawâyihk wîhkwêhtakâw ahpô mohcihk cîki kisîpêkastêwi-mahkahk
• Cîkâsk wâsakâm wâsênamâna
• Ayânikamik
• Kotak miyimâwâwa itowihk pîhci kîkiwâm

Namôy kahkiyaw akwâkwastêwin êwako nôkwan. Ta-kî-ohpikin pîhcâyihk kipahamowina ahpô ispimayihk apahkwân. Wâpênikê kiki akwâkwastêwin itowihk pîhci miyimâwâwa ahpô ita nipiy wiyakihiwêwin ka-kî-ispayik.

Kîkway ta-kî-itotamân ka-miskamân akwâkwastêwin?

Pâmwayês ta-mâcihtâyin piko tânima akwâkwastêwin kanacihcikêwin yahkohtêwina ta-kêhcinahow êka ta-otiskawîskamin ahpô kotakak akwâkwastêwin miyiwina. Itêyihtakwan ta-pôstiskamin nahiyikohk yêhêwin kipotônênikan (N95 ahpô nawac otatahcikêw mihkwâkanihkâna), kanawêyihtamohtâwin miskîsikohkâna ahpô miskîsikohkâna êkwa pikiw-astisak.

Kiyâm asici nahiyikohk kitahamakêwina, akwâkwastêwin miyiwina ta-kî-papâmâstanowina. Ayis kitahamakêwin mêkwâc kanacihcikêwin, awâsisak, kêhtê-ayak êkwa êkwâniki ka-nêsowisicik tâpiskôc êkwâniki asici ohpanahpinêwin, mâyiskâkowina ahpô kotak kakwâtakisiwina ta-kî-nakatahkik owîkiwâw. Pîkiskwâta kimaskihkîwiyinim kîspin ka-ânwêyihtamin.

Kanichta apisci ihcâwinisa

Ta-kî-kanacihtâyin akwâkwastêwin ihcâwinisa êkwânihi âstamêyikohk ispiscâwin iyikohk misi-macikwanâsi-maskimot pihkinamowin âpihtaw (1 kahkahkîhkêyâw misit). Pimitisaha ôhi yahkohtêwina:

• Miska mîna mêsaha ohcipayiwin.
• Kakwê miska mîna mêsaha itocikêmakanowin ohci akwâkwastêwin. Tâpiskôc, sîkawiciwanihcikêwin ohcikawîwin ta-kî-itocikêmakan akwâkwastêwin ohpikiwin.
• Ôma ohcipayiwin ohci miyimâwisiwin ta-kî-kakwê-mêsahikâtêt ta-kêhcinâhoyin akwâkwastêwin namôy ta-kî-ohpikin mayâw ka-kanacihtâyin.
  • Pôstiska kanawêyimowin ayiwinisa asici kinwanakway papakiwayân, katawa mîna nahiyikohk têpiskamowin kipoton ahpisowin, kanawêyihtamohtâwin miskîsikohkâna ahpô miskîsikohkâna êkwa pikiw-astisak. Ôhi âpacihcikana êkwânihi osâm piko ihtakowna tipiyaw atawêkamikwa.
  • Kwayâcihtâ nipiy askihkohk mîna apsîs kisîpêkinikan (nawac êka wîhkimâkakosiw) êkwa kotak asici kanaci-nipiy. Kîspin ka-kanacihtâyin masinahikanêkin, ta-kî-âpacihcikâtêw ohpihkasikan têyakwac kisîpêkinikan.
  • Kanacihta wîhkwêsiwin
    • Kâsêha wîhkwêsiwin asici ayânis ka-akohcikâtêk ita kisîpêkinikan
    • Ihkina asici kanaci, miyimâwâwa ayânis mîna pâsa sêmâk
    • Kâwiya pakitina masinahikanêkin ta-sâpopêk
• Mîskotasta payipisikâtêw ahpô otahcikêwi-âpacihcikana (tâpiskôc ispimayihk apahkwân, aspapiwin êkwa anâskâna) êkwânihi akwâkwastêwa ahpô êkwânihi mayi-wiyakihiwêwin. Wêpina akwâkwastêwina ahpô wiyakihiwêwin âpacihcikan sêmâk.

Nâtota wîcihiwêwin kiki misi-ihcâwinisa

Kâhcitin kiwîkiwin opaminikêw ahpô kitipiyaw Wâsakâmihtawin Miywâyâwin Opaminikêw (EHO) kîspin ka-itêyihtamin kîkiwâm astêw:

• Pêyak ahpô ayiwâk pahpahtêwa ohci akwâkwastêwin ayiwâk iyikohk 1 kahkahkîhkêyâw misit
• Ayiwâk nisto pahpahtêwa ohci akwâkwastêwin astamêyikohk 1 kahkahkîhkêyâw misit
• Pahpahtêwa ohci akwâkwastêwin êkwânihi âhkami nokwanwa ka-pôni-kanacihcikêyin
• Akwâkwastêwin nayêhtâwipayin namôy ka-miskwêyihtamin

Kîspin mistahi astêw akwâkwastêwin, (ayiwâk iyikohk 1 kahkahkîhkêyâw misit), kîspin akwâkwastêwin kîhtwam nokwan ka-pôni-kanacihcikêyin, ahpô kîspin wîtotîmâkanak kakwâtakihtâwak ohci ohpanahpinêwin ahpô kotak âhkosiwin êwako ohci akwâkwastêwin, itêyihtakwan takahcitinihk kiwîkiwin opaminikêw ahpô kitipiyaw Wâsakâmihtawin Miywâyâwin Opaminikêw (EHO) ta-kahcitinamin kakêskimiwêwin ohci kanacihâwin akwâkwastêwin pîhci kiwîkiwin.

Tânisi isi ta-nakinaman akwâkwastêwin?

Wêhci kîkwaya ta-kî-itotamin:

Ispîhk ka-wâpahtamin nipiy ahpô miyimâwisiwin kakwayâhow

• Wâpênikê kîkiwâm wiyastêwin, kipahamowina, wâsênamâna, apahkwân, sîkawiciwanihcikêwin, kisîpêkastêwi-mahkahk êkwa kâsîhkwêwiyâkana kiki nipiy ohcikawîwin. Kîspin ka-miskamin ohcikawîwin ahpô sêkinikêwin, pâsa wâsakam êkota mîna mêsaha ohcikawîwin.
• Wâpênikê wâsênamâwinâpisk-wiyastêwin tâh-têpi kiki miyimâwisiwin, mêmohci mêkwâc kitahkâyak pîsimwa. Kîspin miskikâtêw, kakwayâhow ta-pâsamin ita ka-sapopêk wîhkwêsiwin.

Sâpoyowêhta kîkiwâm

• Yôhtêna tahkiyowêhikêw askihos ahpô yôhtêna wâsênamân ispîhk pakâsimowin ahpô ka-pimînawasoyin. Pakitina tahkiyowêhikêw ta-pamakocinit aciyâw mwêstas ka-pônihtayin.
• Wâpênikê pâhkwastêwinikan, wayawîstamâsowikamik êkwa pimînawasowikamik tahkiyowêhikêw, kotawânâpiskohk, êkwa pimiy mîna pahkitêwi-pimiy kocawânâpiskosak ta-kêhcinâhoyin êkwânihi sâpoyowêhtaw wayawîtim-âyihk.
• Yôhtêna wâsênamâna, ispîhk ka-itêyihtakwahk. Âpacihcikâtêwin tahkiyowêhikêw ka-natawêyihtakwahkihk.

Kanawêyihta kîkiwâm ta-kêsowiyak mîna kêhcinahow miyo-sâpoyowêhtawin

• Pêyakwayahk ahpô ihcâwinisa ka-kawatihkik ta-kî-sihkimikâtêw miyimâwisiwin ta-osihômakahk mîna wâsakam âpacihcikana ta-miyimâwâwasikihk mîna akwâkwastêwina.
• Kanawêyihta âpacihcikana êkwa kotak itâpacihcikana awasitê ohci wayawîtimayihk kipahamowina ta-pakitinikâtêk kîsowan sâpoyowêhtawin ta-sâpôyowêhtan.

Manina âpacihcikana êkwânihi ta-kî-itocikêmakan akwâkwastêwin

• Âciwina iyikohk ohci kanawêyihtamowin âpacihcikana, âsônê nîhc-âyihk êkwa ayânikamikwa
• Wayawîpina ê-sâpopêkihk mîna wiyakihiwêwina ahpô wînimâkwanwa âpacihcikana
• Kâwiya kanawêyihta ka-pônikatêk-mihti pîhcâyihk kîkiwâm
• Manina anâskâna pîhci wayawîstamâsowikamik êkwa nîhc-âyihk êkwânihi miyimâwâwa
• Miyâska ka-kanawêyihtamin âpacihcikana pîhci masinahikanêkin mistikowat ita nîhc-âyihk mohcihtakâhk

Kanacî-kanawêyihta kîkiwâm mîna ta-pâstêk

• Kancihta mîna pâsa wîhkwêsiwina ka-sâpopêkihk, tâpiskôc:
  • Ohcikawi-napakaskwak pîhci sâpoyowêhtawin tahkiyawêhikêw, âhkwatihcikan, êkwa sâpoyowêwin
  • Kisîpêkinikâkan/ pakâsimowina, mahkahk/ nîpawi-pakâsimowin, êkwa wâsakam kipahamowin
• Wêpaha anâskâna mîna âpacihcikana wâh-wîpac.
• Kanawêyihta sîkawiciwanihtâwina pîhci pimînawasowikamik, wayawîstamâsowikamik êkwa nîhc-âyihk anâskân êka ta-wêpakihk
• Âpacihcikâtêwin sâpoyowêhtawin tahkiyawêhikêw êkwa sâpoyowêwin mêkwâc ka-kisitêk, kîspin kaskihon

Âciwina kotak pîhcâyihk miyimâwisiwin ohtâcihtâwina

• Kawiya akota kisîpêkinikêwina ta-pâstêkihk pîhcâyihk ispîhk kaskihon. Manina pâsikêw ayânisa ka-pôni âpacihcikâtêwin
• Kâwiya ôsâmî sâpôpata kistikâna mîna pisiskêyihta kiki wâpahcikêwina akwâkwastêwin pîhci kistikâna
• Wêpina wêpinikêwina tâh-têpi
• Kipaha kisîkawiciwanihcikêwin

Nakina nipiy êkwa ta-pîhtokwêpayik kîkiwâmihk

• Astâ ohcikawî-pîwapisk aniskomocikana ta-yahkipita kimowanipiy mîna ka-tihkisot kôna awasitê ohci kîkiwâm
• Kêhcinâhow sîkawiciwanihcikêwina/apahkwâna êkwa ohcikawî-pîwapisk êkwânihi sakamonwa mîna atoskêwan. Kanacihta mîna mêsaha tâh-têpi
• Kêhcinâhow mostaskamikohk osêhcâw awasitê ohci kîkiwâm wiyastêwin, êkosi isi nipiy namôy ta-pihtikwêpayin wâsakâm wiyastêwin êkwa êka pîhtokwêpayihcikêw isi kîkiwâm

"Akwâkwastêwin pîhci wâskahikana êwako pêyak ayimihiwêwina êkwânima ta-kî-mâkohtâw kimiywâyâwin mîna kiwîtotîmâkanak sa miywâyâwin. Êhê, ispîhk ihtakon mistahi akwâkwastêwin pîhci kîkiwâm, namôy wêhci ayimihowin ta-nâkatohkâtamin mîna askaw natawêyihtakwan onahîkâsow wîcihiwêwin. Mâka, kahkiyaw awiyak ayâw nâkatêyihtamowin ta-nakina akwâkwastêwin mîna nisitohtamowin kîkway ta-itocikâtêk ta-kanacihtahk apisci ihcâwinisa mîna tânisi isi ta-kahcitina wîcihiwêwin asici misi-ihcâwinisa. Kiyâm apsîs kîkway ka-itotamin ta-kî-wîcihtâw ki-miywâyâwin!"