Miyo-ayâwâwasowin kiki Nistam-Iyiniwak êkwa Ayaskîmow
Kiskinwahikêwin ta-wîcihikoyin ta-miywâyâyin mêkwâc ayâwâwasowin.
Pîhci ôma pâskêkinikanihk:
Ka-wî-okâwîmâwêyin
Ka-wî-okâwîmâwêyin êwako mistahi nâkatêyihtamowin. Ispîhk ka-onîkihikomâwêyin, kiya ê-onîkihikomâwêyin kapê-ayi.
Ka-kî-kîsêyihtên ispîhk ka-nôhtê ayâwâwasoyin, mâka.
Âpacihtâwin maskihkiya tâpiskôc misiwêpayihcikanisa ahpô aspinahikana ki-wîcihikon êka ta-ayâwâwasowêyin mîna ka-wîcihikon ta-wiyêyihtamin kiki ayâwâwasowin. Ka-âpacihtahk aspinahikana itwêmakan nawac âstamêyikohk nânitaw isi ta-kahcitinamin ahkwâtisiwin miyiwiwin kipihtinikêwin, mîna. Êkwânima miywâsin yahkohtêwin isi miyo-ayâwâwasowin.
Ki-kaskihtamason cî ohtisiwina sîpâ ôkimânâhk tipêyihcikêwin sa Namôy-Nâkatêyimâwin Miywâyâwin Ohtisiwina (not available in Cree) pimipayihtâwin? Kîspin tâpwê, ka-kî-otihtikon mihcêcis itowahk mosci-maskihkiya asici masinahikanis ohci ki-maskihkîwiyinim.
Wiyêyihcikêwin nîkânihk ki-mêkon awasimê ispayiwin ta-nawasonamin miywâyâwin nawasonikêwina pâmwayês ta-ayâwâwasoyin.
Ki-mêkon mîna iyikohk ispayiwin ta-kêhcinahoyin ê-ayâwit ayiwak ta-wîcihis mîna kiskêyihtamohiwêwin ka-natawêyihtakwahk kiki nâkatêyimiwêwin ki-miyo-apiscawâsisimis.
Êkwânihi ohi atiht ê-kistêyihtâkwanyaki kîkwaya ta-itotamin ta-miyo-ayâwâwasowin.
- Otina ayâwâwasowi-maskihkiya asici folic acid itahto kîsikaw pâmwayês ta-ayâwâwasoyin êkwa mêkwâc ayâwâwasoyin. Kîspin piko kitahamâkawin pîtos isi, ayâwâwasowak iskwêwak pikota-kêhcinahocik êkwânima sa ayâwâwasowi-maskihkiya mîna astêyow iron.
- Nanatok mîciwin mîcihkan ohci ôhi nêwo ohtâpamihowina pîhci Miyo-mîcisowin asici Kânata sa Mîciwin Kiskinwahikêwin - Nistam-Iyiniwak, Ayaskîmow êkwa Âpihtawikosisânak (not available in Cree) itahto kîsikaw. Ôma kiskinwahikêwin mêkiw kiskêyihtamohiwêwina tânisi isi ta-itotamin mîna mêkiw kiskêyihtamohiwêwin ohci miyo-mîcisowin mêkwâc ayâwâwasowin. Ôma kiskinwahikêwin ihtakon isi Akayâsîmowin, Ocipwêwin, Paskwâwinîmowin êkwa Wapâtikwaciwanohk, asici mîna Ayaskîmowin êkwa and Mistikôsîmowin.
- Kisîpêkâpitê nîswâw pêyak kîsikaw, itahto kîsikaw, mîna kâskipita pêyakwâw kîsikaw.
- Sôhkis-waskawî.
- Kâwiya pîhtwâ, minihkwê ahpô âpacihta maci-maskihkiya.
- Pîkiskwâta maskihkîwiskwêw, maskihkîwiyiniw, nôkohawasowin opamihiwêw ahpô kotak ômaskihkîwiyiniw ohci otinamowin maskihkîwiyiniw-ômasinahikan maskihkiya ahpô kotaka ka-mosci atawêyin maskihkiya mêkwâc ayâwâwasoyin ahpô nôhâwasowin.
Ki-maskihkîwiyinim mîna ta-kî-mêkiw kiskêyihtamohiwêwin ohci maskihkiya.
Miskamowin wîcihiwêwin ki-mâmawâyâwinihk
Kahkiyaw mâmawâyâwinihk tipêyihtâkosiwak ayâw ê-kistêyihtâkwanêyik nâkatêyihtamowin ta-pimohtêsta ispîhk ka-ayâwâwasoyin êkwa mwêstas ki-apiscawâsisimis nihtâwikiw.
Kêhtê-ayak ta-kî-mâtinamakêw kiskêyihtamowin ka-ohtisiw pâsci mihcêt askiya ka-ohpikihât wîtotîmâkana.
Ki-wîtotîmâkanak êkwa otôtêmimâwak ka-kî-wîcihikwak. Pimînawasowin, kisîpêkinikêwin or pisiskîmawik kotak kicawâsimisak mêkwâc ka-kakwê ayiwêpiyin êkwânihi ihtaho ayi kîkwaya ta-wîcihiwêcik.
Ki-wiciwâkan ka-kî-sîtoskâk ta-wîciwis ta-nitawâpamit ki-maskihkîwiyinim mîna kakwêcimow.
Êkwa ki-mâmawâyâwinihk ahpô itikwê ka-kî-wîcihik sâpo mâmawâyâwinihk-ohciyâwin pimipayihtâwina êkwânima mâtinamâkêw kiskinwahamâkêwin mîna ki-sîtoskâk kiya mîna ki-apiscawâsisimis sa miywâyâwin pâmwayês, mêkwâc êkwa mwêstas ayâwâwasowin.
Kotak ayisiyiniwak ka-kî-wîcihikwak mîna êkwâniki maskihkîwiskwêwak êkwa owîcihiwêwak.
Maskihkîwiskwêwak êkwâniki miywâyâwin onahîkâsowak ka-mêkiwak kihci nâkatêyimiwêwin isi iskwêwak êkwa sa apiscawâsisimis mêkwâc ayâwâwasowin, âhkosiwin, nihtâwikiwin êkwa mwêstas apiscawâsisimis nihtâwikiw.
Owîcihiwêwak êkwânihi ônahikâsôwak nihtâwikiw owîcihiwêwak ka-mêkiw sasîhtêyihtamowina, maskawâtisiwin êkwa ayamihêwâtisiwin sîtoskâkêwin kiki Nêhiyaw iskwêwak êkwa wîtotîmâkanak mêkwâc ayâwâwasowin êkwa âhkosiwin mîna mwêstas nihtâwikiwin.
Ka-kî-kakwêcimâw ki-maskihkîwiyinim kîspin maskihkîwiskwêwak êkwa owîcihiwêwak êkwâniki ihtakowak ki-mâmawâyâwinihk (not available in Cree).
Kîspin kiya ka-kakwê ayâwâwasoyin ahpô ka-ayâwâwasoyin, kistêyihtâkwan ta-kiyokêyin asici ki-maskihkîwiyinim wîpac.
Ta-kiskêyihtamin ayiwâk ohci miyo-ayâwâwasowin:
- sêwêpicikê 1 800 O-Kânata mosci-sêwêpicikêwin (1 800 622-6232) ahpô Teletypewriter (TTY): 1 800 926-9105
Miyo-mîcisiwin
Tâpitawî kistêyihtâkwan ta-mîciyin miyo-mîciwin, mâka âsônê ispîhk ka-ayâwâwasoyin.
Miyo-mîcisiwin ta-wîcihikow ki-apiscawâsisimis ta-kwayasko ohpikit mîna ta-miyo-ohpikit, mîna ta-miywâyâw. Êkwânihi ôhi atiht kiskêyihtamohiwêwina kiki ta-wîcihikoyin ta-miyo-mîcisoyin.
- Itahto kîsikaw, kakwê mîcihkan nanatohk mîciwina ohci ôhi nêwo ohtâpamihowina isi Miyo-micisiwin asici Kânata sa Mîciwin Kiskinwahikêwin - Nistam-Iyiniwak, Ayaskîmow êkwa Âpihtawikosisânak (not available in Cree):
- kistikâna êkwa mînisâ, tâpiskôc nanatohk kistikâna êkwa mînisâ
- kiscikânisa itowayahk, tâpiskôc pahkwêsikana
- tohtôsâpoy êkwa kêyiwêhk, tâpiskôc mâkwahikan
- wiyâs êkwa kêyiwêhk, asici pacwaci-pisiskiw-wiyâs êkwa kinosêw
- Âstamêyikohk mîciwina êkwa minihkwêsina êkwânihi mistahi wiyinowan, wiyinowin, sôkâw ahpô sîwîhtâkan. Êwako asici askipwâwa, sîwâpoy, aspascikana êkwa sôkâw ka-ahihk maskihkîwâpoy ahpô pihkahtêwâpoy.
- Minihkwê wâpoya mistahi iyikohk, asici nipiy êkwa tohtôsâpoy. Ka-ayâwâwasow isikwêw nitawêyihcikâtêw tah-têpi ta-minikwêt wâpoya sâpo kîsikaw ta-miyômahcihow. Minihkwê ayiwâk ispîhk ka-kisitêk wayawîtimihk ahpô ispîhk ka-waskawîyin.
Mêkwâc ayâwâwasowin êkwa mêkwâc nôhâwasowin, iskwêwak ayiwâkês ta-kî-mîcisocik. Kistêyihtâkwan êkwânima ta-kikinikâtêkihk nîso ahpô nisto Mîciwin Kiskinwahikêwin oyâkana ohci nêwo ohtâpamihowina itahto kîsikaw.
Kahkiyaw iskwêwak ka-kakwê ayâwâwasocik ta-kî-otinahkik ayâwâwasowi-maskihkiya asici folic acid itahto kîsikaw. Êkonik mîna iskwêwak ka-ayâwâwasocik. Kîspin piko pîtos isi wîhtamiwâw, ayâwâwasow iskwêwak mîna ta-kêhcinahocik êkwânima sa ayâwâwasowi-maskihkiya itâstêw iron, ayis ayiwâkês iron natawêyihtakwan ohci nanapo okâwîmâw êkwa ki-apiscawâsisimis. Tâpiskôc, iron kistêyihtâkwan kiki ohpikiwin apiscawâsisimis sa wîtihp ohpikiwin.
Kîspin kaskihtamason kiki ohtisiwina sîpâ ôma Namôy-Nâkatêyimâwin Miywâyâwin Ohtisiwina (not available in Cree) pimipayihtâwin, ahpô itikwê ka-kî-mosci otihtikon ki-ayâwâwasowi-maskihkiyas êkwa folic acid, iron ahpô calcium supplements asici maskihkîwiyiniw-ômasinahikan maskihkiya. Kîspin ki-natawêyihtên kiskêyihtamohiwêwin ohci miyo-mîcisiwin, mahti pîkiskwâta ki-maskihkîwiyinim.
Nâkatêyihtamowin kitôn
Mêskocipayiwina ki-miyaw ka-sâsîpihkêyihta ispîhk ka-ayâwâwasoyin ta-yahkipitam astâsowin ta-osîhômakahk kakwâtakisiwina, tâpiskôc misiwanâtanwa kîpita, êkwa mîpicikan ahpô mâskikana.
Ka-nâkatêyihtamin kîpita-kanâcihowin ta-nakina wiyakihiwêwin isi kîpita êkwa mîpicikana. Miyo-kîpita-kanâcihowin ta-kî-aciwinam nânitaw isi ta-kahcitinamin kotak âhkosiwina ati-nîkânihk ki-pimatisiwin, tâpiskôc otêhâspinêwin. Kisîpêkâpitêwin mîna ta-kâskipitamin kîpita, miyo-micisiwin mîna kîpita ka-nitawâpênâkawîwin ta-kî-nîkânîstam isi miyo-kîpita êkwa mîpicikana.
Ispîhk ayâwâwasoyin, ta-kî-âhkami itotamin:
- kisîpêkâpitê kanakê nîswâw pêyak kîsikaw asici yôski-kisîpêkâpitêhon êkwa âpacihcikâtêwin kisîpêkâpitêwi-pasakwahikan (papêyâhtak kanâcihta asicâyihk wâsakâm mîpicikan, ita mîpicikan âhkosiwina mâcipayiw)
- kâskipita itahto kîsikaw
- kwayask mîtiso ta-kakwê kanawêyihtamin kîpita êkwa mîpicikans ta-maskawâkihk
- tah-têpi kîpita nitawâpênâkawîwin mîna kanacihtâwin
Kâwiya kisîpêkâpitê kiki mîna âpihtâw tipahikan mwêstas kîkisêpâyâhkosiwin. Osâwâpoy ka-nakacikâtêk kîpitihk ta-kî-wiyakiham waskic kîpita mîna ta-kî-itocikêmakan kîpita ta-kiskipatihkihk. Têyakwac, kikistahikonêwân kitôn sêmâk asici nipiy mîna pêhow kiki âpihtâw tipahikan pâmwayês kisîpêkâpitêwin.
Ki-mîpicikans ta-kî-mihkôwan mêkwâc ayâwâwasowin. Êwako ohci kwêskâtisiwina ki-miyaw. Âhkami itota ka-itikawêyin kisîpêkâpitêwin êkwa kâskipitamowin nâkatohkêwin.
Kakwê-kiyokê kîpita-kanâcihowin maskihkîwiyiniw wîpac ki-ayâwâwasowin. Êwako ôma pahki ka-kistêyihtâkwahk ta-miywâyâwin.
Kîspin kikaskihtamasôn kiki ohtisiwina sîpâ ôma Namôy-Nâkatêyimâwin Miywâyâwin Ohtisiwina (not available in Cree) Pimipayihtâwin, ka-kî-mosci otihtikon atiht kîpita-kanâcihowin ohtisiwina. Kakwêcim kîpita-kanâcihowin ki-maskihkîwiyinim piko tânihi kakwêcihkêmowina ohci kîpita êkwa kitôn.
Sôhkis-waskawîwin
Sôhkis-waskawîwin ka-miyo-itotakon mîna nawac sôhkisiwin. Ta-kî-mîna ohtisow ka-ohpikit apiscawâsisimis mihcêcîs isi. Pêyak kîkway êwako ka-wîcihikon ki-miyo-kosikwatiwin mêkwâc ayâwâwasowin. Ôma ta-kî-âciwinam nânitaw isi oskawâsisak wîpac ta-nihtâwikicik ahpô osîhômakahk sîwinikanâspinêwin mwêstasîs sa pimatisiwin.
Tah-têpi sêsâwêwin mêkwâc ayâwâwasowin ta-kî-:
- âstamêyikohk ayîskosiwin, nakina kisipikahcêwin mîna ispiskwan wîsakêyihtamowin
- nawaciko ki-miyo-itôtakon
- ki-wîcihikon ta-aywêpiyin mîna miyo-nipawin
- wîcihtâw pamînamowin mîna ahpô itikwê nakinam sîwinikanâspinêwin êkwa mihko ispâhkêpayiwin ispîhk ayâwâwasowin
- ki-wîcihikon ta-kaskihôyin miyo-kosikwatiwin mêkwâc ayâwâwasowin
- âhcipitam sôhkâtisiwin kiki âhkosiwin êkwa wî-tahkopitâwasowin
- sêhkîs ki-mînôwin mwêstas ka-ayâwaw ki-apiscawâsisimis
Êkwânihi ohi atiht kiskêyihtamohiwêwina ta-wîcihikoyin ta-waskawîyin mîna pêyâhtakêyimowin mêkwâc ka-ayâwâwasowin.
- Kîspin namôy ki-sêsâwân mastaw, mâcihta asici niyânanosâp cipahikanis âhkami sêsâwîwin nistwâw pêyak ispayiwin. Nasihkâci isko âpihtâw tipahikan nêwâw pêyak ispayiwin.
- Nawasona waskawîwina ka-cihkêyihtamin mîna kakwêcim ki-wîciwâkan ta-wîcîwis. Ka-sêsâwihk asici kotak awiyak môcikan!
- Kawiya osâmi itota. Kêyâpic ka-kî-pîkiskwân mêkwâc ka-sêsâwîyin. Ahpô, nisihk.
- Miyaska waskawîwin êkwâniki ahpô itikwê ka-kî-pahkisinin, kwâskohtêwin ahpô ohtiskawîskamowin.
- Kakwê tahkisimow mîna têpiyâpê ta-pôstiskamin astotin mîna ta-minikwêyin mistahi nipiy pâmwayês, mêkwâc êkwa mwêstas sêsâwêwin. Ka-osmami kisitêk, kakwê sôhkis-waskawî wîpac kîsikaw ahpô mwêstasîs.
Mihcêt iskwêwak pimohtêwak, nîmitiwak, pakâsimowak, waskitâkonêhtêwak, sôskoyâpawiw, sêsâwêwak mîna itotamwak kotaka waskawîwina mêkwâc ka-ayâwâwasocik.
Pîkiskwâta ki-maskihkîwiyinim pâmwayês ta-mâcihtâyin sêsâwêwin, kîspin êka kayahtê kî-ohci sêsâwêwân. Êkwa kakwêcim ki-maskihkîwiyinim ohci âhkami sêsâwêwin mêkwâc ki-ayâwâwasowin.
Êka ka-pîhtwâ
Kiyâm pâmwayês ki-oski-apiscawâsisimis nihtâwikiw, ka-kî-kêhcinahon êkwânima wiya cihkêyihtam kinwês miy-pimatisiwin. Tânisi isi? Êka ka-pîhtwâ mêkwac ayâwâwasoyin êkwa mwêstas kicawâsimis nihtâwikiw, mîna.
Pîhtwâwin mêkwâc ayâwâwasowin âyiman kiki ki-apiscawâsisimis ta-kahcitinahk iyikohk yêhêwin mîna ohtâpamihowin. Êwako itwêmakan ki-apiscawâsisimis namôy ta-ohpikow katawa mîna ta-kî-kahcitinam kakwâtakisiwina tâpiskôc ihtawakay miyiwin, otakikomiwin êkwa âyiwak astâsowin ohci kiyipahpinêwin.
Kiyâm mîna ta-otikawîskamin pîhtwâwin kaskâpahtêw mâyâtan kiki ki-apiscawâsisimis êkwa kiya ki-miywâyâwin.
Ispîhk ka-pôni-pîhtwâyin, ki-âciwinên mihko ispâhkêpayiw. Ki-âciwinên mîna nânitaw isi ka-osîhômakahk otêhâspinêwin êkwa ômanicôsimaw, ki-môsihon mayi-yêhêwin mîna ki-miyiwin. Asici mîna, ki-âciwinên nânitaw isi ayisiyiniwak cîki kiya kakwâtakisiwina ohci pîhtwâwin kaskâpahtêw.
Tânisi isi êka ta-pîhtwâyin mêkwâc ki-ayâwâwasowin?
- Pôni-pîhtwâ, kîspin ki-pîhtwân.
- Miyâska pîhtwâwin kaskâpahtêw êkwa kaskâpahtêw-ayi iyikohk ka-kaskihoyin.
- Ita ka-wîkêyin êka ta-pîhtwâ kakwêcimik kotaka ta-pîhtwâcik wayawîtimihk.
Êkwânihi ohi atiht kiskêyihtamohiwêwina ta-wîcihikoyin ta-pôni-pîhtwâyin.
- Nawasona kîsikaw ta-pôni-pîhtwâyin. Êwako kîsikaw, wêpinik pîhcwâwinisak!
- Mêskociwêpina ki-mâtahkamikisiwin ta-miyâskamim ispîhk mâna ka-pîhtwâyin.
- Ispîhk ka-nôhtê pîhtwâyin, misâmâ mîpicikan, kisîpêkâpitêwin kîpita, mîci môskwa ahpô atihkowiyâs pâstîwiyâs, pimohtê ahpô pîkiskwâta kiwîcîwâkan.
- Wîhtamow ki-wîciwâkan, wîtotîmâkan êkwa otôtêmimâwak ê-pôni-pîhtwâyin êkosi isi ka-sîhkimikwak mîna ta-sîtoskâkêwak.
- Kakwêcimik êkwâniki wâsakâm kiya ta-pôni-pîhtwâcik wîstawâw.
Kîspin ki-nitawêyihtên wîcihiwêwin ta-pôni-pîhtwâyin, mahti pîkiskwâta ki-maskihkîwiyinim.
Miyâska minihkwêwin mîna maci-maskihkiya
Namôy iyikohk ihtakon minikwêwin ê-miywâskik ta-minihkwêyin mêkwâc ayâwâwasowin. Kiyâm pêyak piko minihkwêwinis ôsâm mistahi!
Êwako itwêmakan êka piko tânima minihkwêwin ta-minihkwêyin asici iskwêsisâpoy, sôminâpoy, pikwêtowahk iskotêwâpoy.
Minihkwêwin âciwinam ki-apiscawâsisimis sa osîhômakanowin îtihp mîna ta-kî-itocikêmakan kinwês ayimihowina.
Nawac miywâsin ta-pôni-minihkwêhk pâmwayês ta-ayâwâwasoyin. Ahpô, pôni minihkwê mayaw ka-kiskêyihtamin ê-ayâwâwasoyin.
Ka-minihkwêyin iskwêsisâpoy mêkwâc ayâwâwasowin ta-kî-itocikêmakaniwan mâskisiwina iyisihkâtêw Pêpîsis âhkosiwin ohci minihkwêwin (not available in Cree).
Nawac wêhcasin ta-pôni-minihkwêyin kîspin ayisiyiniwak nawac âstamêyikohk minikwêwak ita ka-ayâyin – ahpô namôy sôskwâc. Pîkiskwâta ki-wîciwâkan, wîtotîmâkan êkwa otôtêmimâwak
ohci ta-ayâhk namôy iskotêwapoy minikwêwina ita ta-môcikitahk êkwa mâmawâyâwinihk ispayiwina.
Maskihkiya pîhtwâwin êwako tâpitaw âyimanowan kiki ki-miywâyawin. Ka-otinamin maskihkiya – kiyâm apsîs – mitoni ta-kî-âyimanowan isi ayâwâwasow iskwêwak êkwa sa pêpîsisima.
Iskwêwak ka-âstâsocik ohci âyimihowina êkwânima maskihkiya pîhtwâwin ta-itocikêmakahk isi apiscawâsisimisa mêkwâc ayâwâwasowin tâpwê ta-kî-âstâsocik.
Maskihkiya ta-kî-mâyi-tôtakow êkwa sa pêpîsisima. Maskihkiya mîna ta-kî-âyimihikow iskwêw sa kaskihtawin ta-nâkatêyimimât sa oskawâsisa.
Mitoni âyiman ta-kakwê pôni-âpacihtahk maskihkiya êka asici wîcihiwêwin. Êkwânihi kîkway awa iskwêw ka-itota maskihkiya kêyapic ta-kî-kikinam. Owîciwâkana êkwa otôtêmimâwak kêyapic ta-kî-âpacihtawak maskihkiya.
Mitoni âyiman kiki atiht iskwêwak ta-pôni-minihkwêcik mêkwâc ayâwâwasowin. Kîspin tâpwê ôma kiki kiya, mahti pîkiskwâta ki-maskihkîwiyinim ta-miskamin wîcihiwêwin ka-ihtakohk. Ki-maskihkîwiyinim ta-kî-mâmiskotam kakwêcihkêmowina ka-ayâyin ahpô ka-wîcihik ta-miskamin sîtoskâkêwin.
Pîtos isi êkwa, ahpô itikwê ki-otinên maskihkîwiyiniw-ômasinahikan maskihkiya êkwa ka-mosci atawêyin maskihkiya. Kîspin tâpwê, ki-maskihkîwiyinim ta-kî-kakêskimiwêw ohci âyimihowina ôhi itowahk maskihkiya êkwa kîspin ki-nôhtê pôni-otinên mêkwâc ayâwâwasowin.
Pah-pêyakwan âniskômohcikanana
- kâ-itwêwastâhk: