Enishing Mina Maadziwin Maajiish'kaawin Entam'gaab'wi'jig miinwaa Kitchi Giiwedinong eyaadjig
Zhinoo'maa'ge'win wii naad'maa'gem'gag pii maa'jiish'kaang
Maanpii mziniganing:
Wi gashi'wing
Wii aawing gashi aapiji kitchi aawan. Pii aaw'yin git'zi, miig'wa gbe'giizhig miinwaa naawk'shig.
Kiin go gdaa dbaam'daan pii waa maa'jiish'kaa'yin wiigwa.
Na'kaa'zang waa ngaab'ji'gem'gag dbish'koo mkok'doonhsan maage bshkwe'gaanhag naad'maa'gemgad wiib'waa maajiish'kaang, miinwaa dash bgid'ni'gem'gad naa bangii wii naawk'ni'geng pii waa maa'jiish'kaang. Na'kaa'zang bshkwe'gaanhs'ag gegwa gaawii aapiji daa deb'ni'gaa'des'noo wiin'aap'ne'win. Aapiji dash go maanda mina tko'kii'win pii wii maa'jiish'kaang.
G'dizh'bii'gaaz na ji deb'nam'ba wii dba'goo'yin? Kitchi Gimaa'naang Dba'ge Anishinaaben miinwaa oodi Kitchi Giiwedinong enj'baajig goji yaa'bi deba'gaas'sig'waa (not available in Eastern Ojibway). Giishpin sa, gdaa deb'naa'nan go waa na'kaaz'yin jiibwaa maa'jiish'kaa'yin wenpash giishpin yaa'man mzinigaanhs maagwet owa mshi'kii kwe/nini.
Naawk'ni'gewin go wiibaa da zhi'se we'weni wii zhi'too'yin mina maad'zi'win jiibwaa maajiish'kaawin.
Giishpin pa'piich'taa'yin wii da'binoo'jiinh'wiyin ooshmi ka deb'naan naad'maad'win miinwaa kend'maaw'zi'win waa'zhi gna'wen'mad shki binoojiinh.
Ninda aa'nind kinoo'maad'wi'nan wii kend'man wii mna maa'jiish'kaa'yin.
- Daap'nan pii jiibwaa maa'jiish'kaa'yin miinwaa gegwaa epiichi maa'jiish'kaa'yin pkok'doonhs etemgag folic acid endsa giizhigag Maage giishpin pkaan ki'dad mshkikii kwe/nini. Kwewag emaa'jiish'kaajik go aabdig ji miij'waa'pa mkok'doonhs etem'gag wii mshkoo'aad'zi'waad.
- Miijin go noonch miijim zhiwe niiwing mez'naa'deg zhinda Weweni Wiisining naabing zhiwe Kinadaa Miijim Naag'doong - Entam'gaab'wi'jig, Kitchi Giiwedinong Enj'baajig miinwaa Aab'too'ziinh'yig (not available in Eastern Ojibway) endsa giizhgag. Maanda mzinigan zhibiigaade waa zhich'geng pii maa'jiish'kaang minwaa miigwen kinoomaadwin waa zhi wiisining pii maajiishkaang. Maanda mzinigan temgad zhiwe Inuktitut, Ojibwe, Plains Cree Woods Cree, miinwaaa zhaagnaashi'bii'gaa'de miinwaa wem'tigoozhii'sin.
- Gzii'aab'den niizhing endsa ngo giizhigag, miinwaa ka zhii'baa'web'inaan sa'baa'biinhs gwiib'daang endsa ngo giizhigag.
- Pa'ne gegoo nan'kiin wii maa'jii'yin.
- pii maa'jiish'kaa'yin maa'ge go pii noo'naaw'sa'yin
- Gnoosh mshki'kii kwe, Mshkikii nini/kwe, Etkweb'ji'ged, maa'ge owa mina maadziwin en'kii'tang wii miinig kinoomaadwin oowe tinow mshkiki ge daap'namba maa'jiish'kaa'yin miinwaa owe mshkiki me'chwe daaying daa'we'gamigoong ge daap'namba pii maajiish'kaa'yin maage go epiichi noo'naaw'sa'yin.
Owa mina maad'ziwin enkii'tang enaag'da'wen'mig go ga'ye gdaa miinig kinoo'madwin owe waazhi ngaab'doong wiib'waa da'binoojiinh'ming.
Mka'ming naad'maad'win zhiwe yaa'yin oo'den'wi'sing.
Kina go eyaa'jig ooden'wising daa'aah'naa'wah ge naab'diz'waa'pa. pii maa'jiish'kaa'yin miinwaa go pii daad'zit binoojiinh.
Getchi Piit'zid'jig daa'miig'wen'aah'aa kinoomaadwin gaa bi kend'mo'waat ga'ye nwaa giibi kog'naaw'soo'waat.
Ezhi na'wen'daas'yin miinwaa kwiich'kii'ye'in'ig go gdaa miin'gog naad'maad'win. Daa jiibaak'we'wag, daa gzii'biig'ni'ge'wag,maa'ge go daa gna'wen'maa'aan giiwe aanind gda binoojiinhmag epiichinweb'yin, mii owe aanind ge zhich ge'yaa'pa wii naad'maa'ge'yaat.
Kwiid'ge'maa'gan gdaa aas'gaab'wi'taag paa'wiid'jiiw'wig pii oo'waab'mat owa mina maadzi'win maag'wet,miinwaa ka'gwed'wet.
Zhiwe enj'baa'yin ooden'wi'sing gdaa naad'maa'goo miin'goo'yin , kinoomaadwinan miinwaa waa zhi aas'gaab'wi'taa'goo'yin miinwaa epiichi maa'jiish'kaa'yin miinwaa gwa shkwaa daad'zid binoo'jiinh
Aanind go genaad'maa'ge'pniig nek'web'ji'ged'jig.
Nek'web'ji'gejik aawag mina maad'zi'win en'na'kii'jig maanda e'mii'naa'aah'jin niwe kwe'wan epiichi maa'jiish'kaa'nit, pii wiindaad'zit owa binoojiinh, pii daad'zinit miinwaa go shkwaa daad'zinit.
Doulas dash ga'ye aawag gaa kitchi skoon'wi'aat mem'dige gwa zhiwe kitchi kinoo'maage'gamigong wii miig'we'aat emoosh'toong, wiiw'ying miinwaa manidoo'aad'zi'win wii miinaah'aat Anishinaabe Kwen miinwaa ezhi ngod'we'aan'gizwaat epiichi maa'jiish'kaat maaba Kwe,pii daadziikmigag miinwaa shkwaa ndaad'zit binoojiinh.
Gdaa kwej'maa maaba mina maadziwin maa'nik giishpin gonda dek'web'ji'gejik maa'ge doula ji yaa gwenh besha zhiwe ednizyin (not available in Eastern Ojibway).
Giishpin nendman wii maajiishkaayin, aapiji kitchi pii tendaa'gwad wii debna'man wiibaa mina maadziwin wiya wii waab'mik.
Giishpin yaabi noonch wii kendman waa zhi mna maad'ziiyin pii maa'jiish'kaa'yin:
- G'daa zhi gii'gid 1 800 O-Canada wenpash (1 800 622-6232) Teletypewriter (TTY): 1 800 926-9105
We'weni Wiisning
Kitchi piitendaagot weweni wii wiisining, mem'di'ge gwen jishing miijim pii maajiish'kaa'yin.
We'weni wiisini'yin da naad'maa'gwan g'bii'bii'yim wii mina git miinwaa wii mina maajii'git. Ninda aa'nind ge naad'maawg'yin we'weni wii dbaam'da'man waazhi'mina wiis'ni'yin.
- Endsagiizhigag, gdaa miijin noonch gegoo miijim zhinda niiwin zhi'sing Weweni Wiisin'ing Kinadaa Miijim naag'doong - En'tam'gaab'wi'jig, Kitchi Gii'we'di'nong eyaa'jig miinwaa Aab'too'ziinh'yig (not available in Eastern Ojibway):
- ne'tow'ging miinwaa maan'wang, noonch gwa netowging, miinwaa minan
- bkwezhgan'ii, dbishkoo bannock miinwaa bijiiz'gan
- doodoosh'aaboo miinwaa doodooshaaboo 'ii, dbishkoo etkwa'sing
- wiiyaas miinwaa wiiyas'ii
- Dbe'gen'dan miijim miinwaa waa mnik'we'yin jiibwaa kitchi mide'aag'mig, ziisbaak'daagmig maa'ge jiibwaa kitchi ziitaag'naag'mig. Gdaa dibeg'endaan ge gaawii aapiji potatoe chips, menwaagmig, baashkminsignan miinwaa ziizbaakwat wii tooyin niibiishaaboong maage mkade'aaboong.
- Gdaa mnikwe wiigwa ezhi kshkitooyin, miinwaa nbiish miinwaa doodoosh'aaboo. E maaj'jiish;kaat kwe aabdig wii kitchi mnikwe gbe giizhig wii mina maadzit. Ooshmi kitchi mnikwen gzhaateg maage pii damziiyin.
Pii maajiishkaayin miinwaa epiichi noo'naaw'sa'yin, kwewag aabdig ooshmi wii wiisniwaat miinwaa go nswi ooshmi daa daapnaa'naah zhiwe Food Guide servings mzinigan.
kina go kwewag emaajiishkaajig daa daapnaanaawaa mkwaakdoonhsan temgag owe folic acid endsa giizhgag. Ga'ye gwa kwewag e maajiish'kaa'jig. Giishpin dash wiigwa bkaan kidad owa mina maadziiwin enkiitang. E'maajiish'kaad kwe aabdigwii miijid pkok'doonhsan etemgag bii'yaab'ko ii'oong, nzaam bii yaab'ko'ii'oong nindwendaan gashi miinwaa binoojiinhs. Dbishkoo, bii'yaab'ko'ii'oong dawedaagot owa binoojiinh maa'jiig'ni'nig dibaang miinwaa kina zhiwe biinji ndib'aang.
Giishpin de'debna'maan wii dba'gaa'deg zhiwe Kitchi Gimaa dba'get Anishinaaben miinwaa Kitchi Giiwedinong enjbaa'jig na'kii'win (not available in Eastern Ojibway) gdaa debnaanan go pkok'doonhsan maajiishkaang ge daap'ni gaa'deg ban miinwaa folic acid, bii'yaap'ko'ii miinwaa calcium bekish wii daap'na'ming wenpash miinwaa mzinigaanhs. Giishpin da'wend'man ooshmi wii kendman waazhi mina wiisinii'yin, ginoosh owamina maadziwin be'miik'kang.
Naagdawend man Gdoon
Ezhi aandseg gwiiyow pii maajiish'kaayin mii go ga'ye ji maaj'tam'gak'ba gegoo wii zhi maajii aawk'zii'yin binj'na dbishkoo gwiibid'aang daa bnaad'dadoon, maage gdooning maage go kan naap'ne'win.
Naagdoo'wendman dash gdooning miigwa gezhi ngooj'tooyin gegoo yaabi jiibwaa bnaad'ag gdooning. Mina maad'zing dooning go da naad'maagemgad jiibwaa wiiba wii ni aawk'zing dbishkoo wiibwaa ode aap'neng. Gzii'aab'deng miinwaa sa'baa'biinhs nakaazang wii biintoong wiibdan, weweni wiisining miinwaa zhaamin owa wiib'daa'kew nini/kwe go daa zhiwebad wii mina maadziimgag gwiibdan miinwaa gdoon.
Pii maa'jiish'kaa'yin, gdaa aab'ji'taa go:
- wii gzii'aab'dew'yin niizhing ngo'giizhgad, ka na'kaa'zan enookaamgag gziibii'gi'gaanhs miinwaa fluoride gzii'aab'dew'win (wewenika biintoon zhiwe naami wiib'daang, mii zhiwe enji maaj'taamgag wii wiib'daap'neng.)
- na'kaaz'an sa'baa'biinhs wii biin'tooyin gwiib'dan endsa giizhigag.
- weweni wiisnin wii gna'wendman gwiibdan miinwaa gdoon wii mshkoo'waag wiib'dan.
- gdaa da'kenj'gaadenwan ge pa'pii'chin gwiibdan miinwaa wii biin'chi'gaa'deg.
Gegwaa gzii'aab'dew'ke gni'genh go nsamdana dba'gaanhs shkwaa aawk'zii'yin kizheb. Gmas'daang ji skwaa'gan temgag wiib'daang daa bnaach'toon an wiibdan miige gwa ji bnad'kiba. Ge zhichgemba dash, gdaa zii'koobiig'naan gwiibdan nbiishing miidash ani nsamdana diba'gaanhswang miidash bjiinag ji gzii'aab'dewmba.
Gdaa mskwiiw go gdoo'ning epiichi maajiish'kaayin. Na'ye meg'waach owe nzaam bkaan gda naabii'gis binj'na. Aab'ji'taan dash wiigwa gzii'aab'dew'yin miinwaa sa'baa'biinhs na'kaz'yin gdoon'ing.
Gweji nbwaach'wiw owa wiib'daa'ke kwe/nini wiiba zhiwe pii maajiish'kaa'yin. Aawan maanda nji wii mina maad'zing.
Giish'pin debna'man wii dba'gaadeg gmish'kiim zhinda Kitchi Gimaa dba'get Anishinaaben miinwaa Kitchi Giiwedinong enj'bbaa'jig (not available in Eastern Ojibway) nakiiwin, gdaa de deb'naan waa nakaazyin gwiibdang wii gina'wendman wenpash. Kwejim kwiib'daa'ke' nini/kwe gegoo wii kend'man.
Aabiji jaan'mew'zing
Aabiji jaan'mew'zing gda naad'maag'wan wii mina zhe'yaa'yin minwaa gda miingwan mi'de. Daa naad'maag'wan dash go ga'ye maanda binoojiinhs. Ngoding bezhig enaad'maag'yin aabiji jaan'mew'zii'yin gaawii aapiji gda wii'na'sii. Miidash go ga'ye ge'zhi naad'maa'gwad maaba binj'na emaajiigit binoojiinhs jiibwaa wiiba daad'zit maage jiibwaa ziiz'baawk'daap'net pii ni bi'git.
Aabiji zhii'biik'taang epiichi maajiish'kaa'yin da:
- gaa'wiin aapiji ka eko'zi'sii, gaawii aapiji ka baas'sii, miinwaa gaawii aap'iji ka gaagiij'bok'zii
- ka mina zhe'yaa
- ka nweb miinwaa ka mina'gwaam
- ka naag'da'wen'daan miinwaa gaawiika paamenmig'siin ziiz'baawk'daap'ne'wink epiichi maa'jiish'kaa'yin
- ka mina piit'ni'goz epiichi maajiishkaayin
- ka naadmaagwan wii mshkoo'waad'ziiyin pii zhi'seg wii daad'zid binoojiinh
- ka mina noo'jim pii shkwaa ya'wad binoojiinh
Ninda aanind kinoomaadwinan wii naadmaag'tin aab'ji'taa'yin miinwaa wii waan'kii'yin.
- Giishpin aapiji zhii'biig'taas'waan, maaj'taan mdaaswi shi naanan dba'gaanhs nsing ngo name'giizh'gad'wan geg'pii go nsam'dan'na dba'gaanhs niiwin ngo na'me'giizhgag
- Daapnan waa zhich'geyin miinwaa gdaa kwej'maa wiya wii aas'gaab'wi'taag. Zhi'biig'taa'yin wiya yaabi bekish yaat ge aapi'ji mnen'daag'wad!
- Gaa'dash wiig'wa ka zaam'wii'sii. Gdaa de giig'gid go epiichi zhii'biig'taa'yin. Giishpin dash ga'ye mam'daa, beskaan bang'gii
- Gaa'wii dash mam'daa gegoo zhich'ge'ke ji da'gooj'nim'ba, gegwaa ba'gosh'ni'ke maa'ge gaa'wii wiya ka shooj'ka'waa sii
- Aabiji tki'shnan go miinwaa aabiji nbiish'win wiiwk'waan ka biisk'aan miinwaa niibina nbiish ka minikwen jiibwaa, megwaa miinwaa shkwaa zhi'biig'taa'yin. Pii aapiji gzhaa'teg, zhii'biig'taan wiiba giizhigad'wang maage ani naawk'shig.
Niibina go kwewag de masewag, niim'wag, bgiz'wag, aag'ma'se'wag, zhooshk'ji'we'wag, zhii'biig'taa'wag pii maajiish'kaa'waad.
Dibaaj'ma'too owa mina maadziwin enkii'tang jiibwaa zhii'biig'taa'yin, giishpin gaawii aapiji gii zhii'biig'taas'wan wiikaa. Kwe'jim ge owa mina maadziwin enkiitang end'gwenh go ji aabiji taa'yin zhibiig'taayin epiichi maa'jiish'kaa'yin.
Maad'zi'win gaa'wii zga'swaa'siim
Giishpin gegwaa binoojiinhs jiibwaa daad'zit, gdaa de gwen'waab'dam'waa ga'ye wiini mna maad'zit kitchi gbe'ying. Aaniish ge zhich'gem'ba? Gaawiin ka zgas'waasii epiichi maajiish'kaayin miinwaa gwa shkwaa daad'zit binoojiinh.
Zgas'waayin epiichi maajiish'kaa'yin znag'dini owa biin'ji'na mshi endaad'zi'sig wii deb'nang wii ne'set miinwaa waa naadmaagwat maa'jii'git. Mii'dash maanda edming maaba binoojiinh aapiji gaawii da ni mnag'see. Gnimaa da wenpa'nat wii too'ge aap'net, maage wii giwk'kaat maage go geskana daa nbwa.
Gegwa giishpin temgag gwiishk'te'win biindig gaa gwa ga'ye nishis'noo maaba binoojiinh nji miinwaa gwa gegii.
Pii boon'taa'yin zgas'waa'yin, miigwaa ji naash'seg gmis'wiim epiich'bi'deg. Mii ge gwa naash'seg ji maaj'taam'gag'ba ode'aap'i'ne'yin miinwaa ma'go'yin. jaag'naam'yin miinwaa naash mina'yaas'wan. Gegwa be'kish, ga'ye go besha eyaa'jig da mina maad'zi'wag giishpin zgas'waa'swan.
Aaniish ge'zhi maad'ziim'ba giishpin zgas'waa'sii'yi pii maajiish'kaa'yin?
- Boontaan zgas'waa'yin, giishpin zgas'waa'yin.
- Gegwaa besha zgas'waa'win yaa'ke maa'ge enji wiishk'teg ezhi kshki'too'yin.
- Zhi'toon endaa'yin wiibwaa wiishk'teg miinwaa kwejim kina wiya kojiing wii nji zgas'waat.
Ninda aanind ge naad'maaw'gyin wiibwaa zgas'waa'yin.
- Gwen'waab'dan pii giizhgad waa boon'taa'yin. Owe pii giizhgad, goji pa'gish gda semaanhs'mag!
- Bkaan zhich'gen owe pii kwa'zgas'waa'yin.
- Pii mine'pwaa'yin, gdaa zhaa'shaawg'ma'kwe bekish. gdaa gzii'aaw'bide, gdaa miijin mooz maa'ge adik wii'yaas'enhsan, maage paam'se'yin maage wii ginoon'ad kwiich'kii'enh.
- wind'maw gwiijii'waagan, ezhi ngod'we'aan'giz'yin miinwaa kwiich'kii'yenh'yig wii boontaa'yin sgas'waa'yin miidash ji aas'gaab'wi'taa goo'yin.
- Kwejim ga'ye'nwaa zhiwe eyaadjig wii boontaa'waad zgas'waa'aad ga'yenwaa.
Giishpin wii'yaa'man yaabi kinoo'maadwin wii boon'taa'yin zgas'waayin, gi'noosh owamina maad'ziwin enkii'tang.
Gegwaa paamend'ge minikwe'win maage mji mshki'ki
Gaawiin gegoo tesnoo ewaankiimgag minig ge minikwengba pii maajiish'kaang. Bezhig nzaam niibna.
Mii dash maanda edming gaawiin gegoo minik'we'win, biite'aaboo, zhoomin'aaboo, dek'aag'mis'ging, miinwaa shkode'aaboo.
Shkode'aaboo bis'kaa'gon owa binoojiinh biin'ji'na mem'dige go ndi'baang miinwaa go ekwa'maad'zit gwa daa aawk'zi.
Aapiji gwa nishin boontaayin minik'weyin piimaajiishkaayin. Gdaa boon'taa dash wiigwa piikendman maajiishkaayin.
Minikwe'yin pii maajiishkaayin daa zhoo'amgad niibna gegoo gezhi maan'aas'kaa'got owa binoojiinh zhinkaade Biin'ji'na Maa'naa'skaa'got binoojiinh mnik'we'nit Gash'wan (not available in Eastern Ojibway).
Ooshmi wenpa'nad ji boontaangba giishpin giiwe eyaadjig besha yaa'yin ji boon'taa'aah'pa ga'ye nwaa. Nboch'wiw gda wiijiw'waagan, ezhi ngod'we'aan'gizyin miinwaa kwiich'kii'wenh'yig jiibwaa temgag minik'we win pii maawn'jid'ing.
Mji mshkiki go aapiji nii'zaa'nen'daa'got wii mina maad'ziiwin. Daap'na'ming mji mshkiki, giishpin ge gweta bangii gwa aapiji daa niizaanendaawg'nini owa kwe emaa'jiish'kaat miinwaa niwe da binoojiinhman.
Kwe'wag e maaw'daa'gend'ma'jig ge zhi'web'zi'waa'pa daap'nam'waat mji mshki'ki go niizaan'at.
Mji mshki'ki go daa kitchi doo'daag'wan miinwaa gwa niwe da binoojiinh'man. Mji mshkiki go ga'ye daa ngaab'ni'gwan weweni wii gina'wen'maad niiwe shki binoojiinhs'an.
Aapiji gwa znagad wii boon'toong mji mshkiki aabdeg wii yaaming naad'maadwin. Wedi gaan ji daap'nang owa kwe mji mshkiki gwa yaabi daa temgad. Wiiji'waagnan miinwaa wiij'kii'we'yin gwa yaabi daa daap'naa'naa'wah mji mshkiki.
Aapiji go ga'ye znagad wii boontoong mnik'weng go aanind gondakwewag pii maajiish'kaang. Giishpin maanda zhiweb'ziiyin, gdaa gnoo'naa owa mina maad'zi'win gen'wen'dang wii nda ken'dang giishpin naad'maad'win eteg'wenh. Gda mina maadziwin enkii'taak gwa gdaa tkwe'taak gegoo waa zhi kwed'we'yin miinwaa waa zhi aas'gaab'wi'taa'goo'yin.
Bekish dash go ga'ye, gnimaa go gdaa daap'naan mshkiki gaa zhi bii maag gmishkii'ni'niim/kwe maage mechi yaaming daa'we'gam'gong. Giishpin dash maanda mii ezhnaa'gog, owa mina maad'zi'win enkii'tang gdaa wiind'maag ezhi nakiim'gag niwe maa'ge ji boon'toom'ba pii maajiishkaayin.
Geyaabi ge naab'giba zhinda mji'menj'ganing
- Guide to healthy pregnancy (not available in Eastern Ojibway)
- Canada Prenatal Nutrition Program (not available in Eastern Ojibway)
- Fetal alcohol spectrum disorder (not available in Eastern Ojibway)
- Healthy babies (not available in Eastern Ojibway)
- A Parent's Guide to Immunization (not available in Eastern Ojibway)
- Agpii agaa aanjchigaadeg: