Nêhiyaw miywâyâwin ohci

Atoskêwina, nâkatêyihtamowina êkwa kwayaskwêyihcikêwin wiyasiwêwin kiki ôkimânâhk, kâ-piskihtahastâhk, tipahaskanihk êkwa Nêhiyaw ôkimâwak

Pîhci ôma pâskêkinikanihk

Kânata sa miywâyâwin pamihcikêwin

Kânata sa miywâyâwin pamihcikêwin êwako misi-oyinikêwin ohci Kânata Ostêsimâwoyasiwêwin. Atoskêwina êkwa nâkatêyihtamowina êkwânihi tâskinikatêwa tastaw ôkimânâhk, kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk ôkimâwak. Osâm piko, kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk ohcitaw mâna tipêyihcikêw pasci onâkatêyihcikêw êkwa pimohtatâwin ohci miywâyâwin pamîstakêwina. Êwako asici:

Ôki kihci-ôkimânâhk kiskinowâpahtam pîhci miywâyâwin wâwîs sâpo âpacihcikâtêwin ohci ôkimânâhk mêstinikêwin. Ôma Kânata Miywâyâwin Wiyasiwêwin, Kânata sa wiyasiwêwin ka-âhtasiwêhk kihci-kwayaskwascikêwina isi kâ-piskihtahastâhk miywâyâwin nâkatêyimâwin tipahikêwina isi nahêyihtowin ta-nahêyihtamin ôkimânâhk pakitinikêwin isi itakihtêwina ôhi kwayaskwascikêwina, êwako kiskinowâpahtihiwêwin âpacihcikâtêwin ohci ôkimânâhk mêstinikêwin.

Ôma Kânata Miywâyâwin Tipahamâkowina

Kiki kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk ta-otihtikow kahkiyaw sa ôkimânâhk sôniyâw pakitinikêwin sîpâ ôma Kânata Miywâyâwin Tipahamâkowina, sa miywâyâwin nâkatêyimâwin tipahikêwina piko ta-nakiska kihci-itasiwâsiwêwina kistastêwa sîpâ ôma Kânata Miywâyâwin Wiyasiwêwin. Ôhi itasiwâsiwêwina asici:

  • mâmawohkamâtowin onâkatêyihcikêw
  • kwayaskwêyihtamohcikêwin
  • ayakaskâwan
  • waskawîhtawin
  • kâhcitinikatêwin

Ôma wiyasiwêwin natawêyihtakwan êkwânima kahkiyaw nanâtawihitowin âhkosîwikamik, maskihkîwiyiniw êkwa wîpita-maskihkîwiyinîwiw pamîstakêwina (tâpiskôc, tipahikêwin miywâyâwin pamîstakêwina) ta-tipahikâtêk ohci kâ-piskihtahastâhk ahpô tipahaskanihk miywâyâwin nâkatêyimâwin tipahikêwina kiki kaykihay ka-kaskihtamasocik otasihkêwak ohci kâ-piskihtahastâhk ahpô tipahaskanihk, asici Nêhiyawak.

Kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk nâkatêyihtamowin kiki kwayaskwascikêwina

Âta ôma wiyasiwêwin osîhtâniwan ayakaskâwan, misiwêskamik itasiwâsiwêwina êkwânima tipêyihcikêw ôma Kânata miywâyâwin nâkatêyimâwin pamihcikêwin misiwêyâwin, namôy itastâw kwayaskwascikêwina kiki pimohtatâwin ohci nâkatêyimâwin miywâyâwin pamîstakêwina, tâpiskôc mitoni kêswân ahpô âyiwakanowin nâkatêyimiwêwin ka-otihtikohk. Êwako nâkatêyihtamowin ohci kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk ta-pamîna sa miywâyâwin pamihcikêwina. Kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk mîna ta-ohtînamâkêhk iyikohk ayakaskâkihk pamîstakêwina êkwânihi wayawîtimayihk ôma Kânata Miywâyâwin Wiyasiwêwin sa kiskinohwahikêwin ohci nâkatêyimâwin miywâyâwin pamîstakêwina, tâpiskôc wîpita êkwa nahâpiwin nâkatêyimiwêwin pamîstakêwina, kâkikê-kanawêyimowin nâkatêyimiwêwin êkwa katohpinêwin nâkatêyimiwêwin pamîstakêwina. Kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk itotamwak âskaw, êkwa sa nahêyihtowin êkwa mâmiskôcikatêwina. Tâpiskôc, iyikohk ohci pamîstakêwina, tahtahkwaw tipahikanâniwan, êkwa kaskihtamasowin kiskinwahikêwina pah-pîtos ohci pêyak kâ-piskihtahastâhk ahpô tipahaskanihk isi kotak.

Miywâyâwin kiki Nêhiyawak

Asici kihcêyimowin isi miywâyâwin kiki Nêhiyawak, kiko asici Nistam-Iyiniwak, Ayaskîmow êkwa Âpihtawikosisânak, ôkimânâhk, kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk tahtahkwaw ohci tipêyihcikêwin mâtinamakêw iyikohk ohci tipêyihcikêwin. Ôma Kânata miywâyâwin pamihcikêwin êwako nêsowan nanâcohkokwâcês ohci kakêskwêwina, wiyasiwêwin êkwa wâhkôhtowina. Nêhiyawak êkwâniki kikinikasowak isi itahto ayisiyiniw nawasônêwin isi wîcihiwêwin ohci ôkimânâhk tako tipahamâkowina êkwa êkwâniki kaskihtamasocik kahcitinamowin isi nâkatêyimâwin kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk miywâyâwin pamîstakêwina isi otasihkêwak ohci kâ-piskihtahastâhk ahpô tipahaskanihk. Nêhiyaw Pamîstakêwina Kânata wîcihiwêw ahpô kêhciwâc mêkiw pamîstakêwina kiki Nistam-Iyiniwak êkwa Ayaskîmow êkwânima ka-âniskoscikê-mêkiwan ohci kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk, asici nîkânîhtâwin miywâyâwin, miywâyâwin nîkânastâw êkwa âniskoscikêwin miywâyâwin ohtisiwina.

Wîcihiwêwin ohci Nêhiyaw miywâyâwin pamîstakêwina

Nêhiyaw Pamîstakêwina Kânata mîna wîcihiwêw ahpô kêhciwak mêkiw atiht miywâyâwin pamîstakêwina isi Nistam-Iyiniwak mâmawâyâwinihk mîna wîcihiwêw atiht nitawêyihcikêwina ohci mâmawâyâwinihk miywâyâwin pimipayihtâwina kiki Ayaskîmow ka-wîkicik ita Inuit Nunangat. Êwako ôma asici akihcikâtêwin isi ôkimânâhk wîcihiwêwin ka-mêkihk isi tipahaskanihk ôkimâwak. Nêhiyaw Pamîstakêwina Kânata mîna wîcihiwêw namôy-nâkatêyimâwin miywâyâwin ohtisiwina isi ka-kaskihtamasocik Nistam-Iyiniwak mîna ka-nisitawinihcik Ayaskîmow kiyâm piko itê ka-wîkicik pîhci Kânata.

Miywâyâwin Kânata êkwa Mâmawohkamâtowin Miywâyâwin Pamihâwin ohci Kânata mêkiw wîcihiwêwin kiki pimipayihtâwina êkwânima oyâpahtam, pahki, Nêhiyawak ka-wîkicik pîhci ôtênâhk ahpô pîhci kîwêtinohk mâmawâyâwinihk. Ôma Mâmawohkamâtowin Miywâyâwin Pamihâwin ohci Kânata mîna sa nâkatêyihtamowin kiki pisiskêyihcikêwin mîna nâkatêyihtamowin miywâyâwin ohci kahkiyaw Kânata otasihkêwak, kiko asici mîna Nêhiyawak, kiyâm itê ka-wîkicik mîna mâtinamâkêw nanatohk sôniyâwa êkwa pakitinikêwin wîcihiwêwin oyâpahcikêwin isi pisiskêyihcikêwin miywâyâwin, asici mîna nakinamowin mîna âciwinikêwin katohpinêwina, itâspinatisowina êkwa ka-âsôskamâtohk âhkosiwin.

Ôkimânâhk wîcihiwêwin kiki Nistam-Iyiniwak êkwa Ayaskîmow miywâyâwin pamîstakêwina êwako mêkinaniwan sâpo tahto askiy miyowîcihiwêwin mîna otaskawiskamowin isi tipahikêpayihtâwin yahkimowin ahpô âciwinikêwin ohci ôkimânâhk tipêyihcikêwin. Êwako ôma isi asicâyihk kihci-ôkimânâhk tipahamâkowina isi kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk kiki miywâyâwin (êwako ôma, Kânata Miywâyâwin Tipahamâkowina), kiko kanawêyihcikâtêw pîhci wiyasiwêwin. KikiÂpihtawikosisânak, wayawîtim-âskîhkânihk Nistam-Iyiniwak êkwa namôy-askîhkân-iyiniwin Nistam-Iyiniwak, pamîstakêwina êkwa ohtisiwina êkwânihi wâwîs mêkinaniwan kiki ohci kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk.

Kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk sôhkahtwâwin êwako ohci miywâyâwin

Kâ-piskihtahastâhk ayâw ayakaskâwan sôhkahtwâwin sîpâ ôma Ostêsimâwoyasiwêwin êwako ohci wiyasiwêwin ohci miywâyâwin kiki kahkiyaw ayisiyiniwak pîhci kâ-piskihtahastâhk, êkwa tipahaskanihk ta-cîhkêyihta sôhkahtwâwin ohci tipiskoc iyikohk. Tâpôkêyimôwin sîpâ ôhi tipêyihcikêwina, kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk kî-pihkohtâw wiyasiwêwin tipêyihcikêwin pisiskêyihtamowina tâpiskôc kwayaskwascikêwin ohci miywâyâwin onahîkâsowak. Kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk mêkiw misiwêskamik wêhcihowipayin mîna askiy-nînahk nâkatêyimâwin miywâyâwin pamîstakêwina isi kahkiyaw otasihkêwak, asici Nistam-Iyiniwak, Ayaskîmow êkwa Âpihtawikosisânak.

Ta-nîsohkamakêhk nakiskamowin ta-nâkatohkâta miywâyâwin nitawêyihcikêwina ohci Nistam-Iyiniwak, Ayaskîmow êkwa Âpihtawikosisânak, êkwa miywâyâwin pimohtatâwin tastaw kahkiyaw tahtahkwaw ohci tipêyihcikêwin asici Nêhiyaw ôkimâwak, âhkami êkwânima mawinêskâkêwin. Kwayask nisitohtamowin êkwa mâtinamakêw nisitohtamowin nâkatêyihtamowin ohci nanatohk tahtahkwaw ohci tipêyihcikêwin êwako natawêyihtakwan, asici kiki Âpihtawikosisânak, awasi-iskonikanihk Nistam-Iyiniwak êkwa ôtênâhk Ayaskîmow ihtawina.

Nêhiyaw miywâyâwin pîhci ôkimânâhk, kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk wiyasiwêwin êkwa kakêskwêwin

Kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk wiyasiwêwin

Mihcêt kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk kî-pihkohtâw wiyasiwêwina nisitawinamowin pisiskêyihtamowina tâpiskôc ayiwâkanowin êkwa kiskinowâpamâkanowin ohci Nêhiyaw mâmawohkamâtowak pîhci wiyêyihcikêwin êkwa pimohtatâwin ohci miywâyâwin pamîstakêwina isi sa mâmawâyâwinihk ahpô kistêyihtâkwanowin ohci nêhiyawîhtwâwin êkwa nêhiyawâtisiwin nanâtawihiwêwina. Tâpiskôc, atiht kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk wiyasiwêwin:

  • nôkosîstam kistêyihtâkwanowin ohci wiciwâkanihtowin asici Nêhiyaw mâmawohkamâtowak (YT)
  • nitonam ta-nisitawina mîna ta-nâkatohkâta miywâyâwin nitawêyihcikêwina ohci mêmohci mâmawohkamâtowak pîhci ihtasiwin, asici Nêhiyawak (BC)
  • nistawinam ayiwâkanowina mîna nâkatêyihtamowin ohci Nêhiyaw mâmawohkamâtowak pîhci wiyêyihcikêwin êkwa pimohtatâwin ohci miywâyâwin pamîstakêwina pîhci sa mâmawâyâwinihk ahpô pisiskâpahtamowina êkwânima awa Ôkimaw ta-kî-pîhtokwêpayihcikêw isi nahêyihtowina asici Nêhiyaw tasihkêwina êkwa mâmawohkamâtowina (BC, AB, SK, ON, NS, NB, NU)
  • kêhcinâhiwêw Nêhiyaw pimohtêstamâkêwin isi nanatohk miywâyâwin-nisitohcikâtêwin mâmawihitowin, nîpawîstamowina êkwa itêhkêskamik miywâyâwin tipêyihcikêwina (NB, YT)
  • ta-mêkinâniwik êkwânima âsawi-tipêyihcikêwin nahêyihtowina ta-kakihohk ispîhk mawinêskâkêwin (NL, YT)
  • kikinikâtêw wiyasiwêwina nisitohcikâtêw isi nêhiyawâtisiwin nanâtawihiwêwina (PEI, YT, NU) ahpô nisitawinamowin êkwânima Nêhiyaw maskihkîwiskwêwak ta-kî-nakinamâkêhk ohci tipêyihcikêwin ka-kiskinohtahikâtêw sîpâ ôma kistêyihtcikatewin ohci nahîwina (MB, ON, QC, PEI, YT, NU); Ontario ayiwâkês âniskôstâw ôma nakinamâkêhk isi nêhiyawâtisiwin onanâtawihêwak
  • wîhtam êkwânima nêhiyawîhtwâwin ta-kî-pisiskâpahcikâtêk mêkwâc mâmitonêyihcikan miywâyâwin nâkatawâpahcikâtêwin, tâpiskôc, kakêskimiwêwin asici Kêhtê-aya ahpô nêhiyawâtisiw okakêskimiwêw (NWT, NU)
  • nakinamâkêhk nêhiyawâtisiwin Nêhiyaw ayamihêwâtisiwin, nêhiyawîhcikêwin isihcikêwina ahpô isistâwin ohci kwayaskwascikêwina sîpâ cistêmâw tipêyihcikêwin wiyasiwêwina (BC, NWT)
  • pisiskâpahtam nâkatêyihtamowin ohci Nêhiyawak isi miywâyâwin kiskêyihtamohiwêwin, kîmôci-ayi êkwa pimipayihcikêwin êkwa/ahpô pisiskâpahtamowina êkwânima kâ-piskihtahastâhk ta-kî-wîhtamâkêw miywâyâwin kiskêyihtamohiwêwin isi Nêhiyaw tipêyihcikêwin kiki kisiskâpayihcikêwin ohci miywâyâwin pimipayihtâwina êkwa pamîstakêwina (MB, PEI, YT, NWT)
  • kikinikâtêw wiyasiwêwina ta-mâmiskôcikâtêk ayiwâkês tipêyihcikêwin (AB, SK, ON, QC, NL, NB) ahpô wiyasiwêwina ta-osîhtâhk kwayaskwascikêwina ta-nîkânipayihtahk miywâyâwin, nâtâmoskâkiwin mîna nâkatêyimiwêwin ohci otasihkêwak pîhci kiskinohtahikâtêw têpâskonikêwin êkwa ta-kwayaskastêw Nêhiyaw tipêyihcikêwin pâsci ayimihiwêwina tâpiskôc miywâyâwin (AB)

Âsawi-tipêyihcikêwin Nistam-Iyiniwak, Ayaskîmow êkwa Âpihtawikosisânak ôkimâwak

Kânata nisitawinam êkwânima Nistam-Iyiniwak, Ayaskîmow êkwa Âpihtawikosisânak kaskihtamâsow miyikosiwin ohci âsawi-tipêyihcikêwin kanawêyihcikâtêw pahkîs 35 ohci Ostêsimâwoyasiwêwin Wiyasiwêwin, 1982. Kânata nisitawinam êkwânima Nistam-Iyiniwak, Ayaskîmow êkwa Âpihtawikosisânak ayâwak miyikosiwin isi ta-tipêyimisocik êwako ohci pisiskêyihtamowina êkwânihi atâmihk isi sa mâmawâyâwinihk, nîkânêyihtâkwan isi sa mâmaskâci nêhiyawîhtwâwina, nisitawêyihtâkosiwin, isîhcikêwina, pîkiskwêwina êkwa tasihkêwina, êkwa asici kihcêyimowin isi sa kihci-wâhkôhtowin isi otaskiy êkwa sa itâpacihcikana. Kânata mîna nisitawinam êkwânima ôma kaskihtamâsow miyikosiwin isi âsawi-tipêyihcikêwin ta-kî-nakayâskamohtahiwêw pîtos isi, asici sâpo ostêsimâwoyasiwêwin êkwa sâpo nahêyihtowina asici ôkimânâhk êkwa kâ-piskihtahastâhk ôkimâwak.

Wiyîhcikêwin nahêyihtowina kî-itastâw maskawêyihtamowin sôhkâtisiwin isi Nistam-Iyiniwak, Ayaskîmow êkwa Âpihtawikosisânak ôkimâwak êkwâniki tipiyaw ka-nawasonahkik tânisi isi ta-pimohtatahk pimipayihtâwina êkwa pamîstakêwina isi sa mâmawâyâwinihk. Wiyîhcikêwin nahêyihtowina ta-kî-mîna nawac kiskinohwahikêw atoskêwina êkwa nâkatêyihtamowina kiki pimipayihtâwin pamîstakêwin êkwa pimohtatâwin. Mâka, namôy kahkiyaw âsawi-tipêyihcikêwin nahêyihtowina kikinikâtêw miywâyâwin. Kiki êkwânihi ka-kikinikâtêk, atiht kiskinowâpahtihiwêwina ohci miywâyâwin nisitohcikâtêw wiyasiwêwina asici:

  • Nêhiyaw tipêyihcikêwin ta-kî-wiyasiwêw êkwa/ahpô ayâw tipêyihcikêwin asici kihcêyimowin isi miywâyâwin pamîstakêwina
  • Nêhiyaw tipêyihcikêwin ta-kî-wiyasiwêw wiyasiwêw êkwa/ahpô ayâw tipêyihcikêwin asici kihcêyimowin isi nêhiyawâtisiwin nanâtawihiwêwin pamîstakêwina, asici natawêyihtâkwatamowin ohci kanawêyihcikâtêwin êkwa nakacihtamohiwêwin ayisiyiniwak êkwâniki ka-pamînahkik nêhiyawâtisiwin miywâyâwin pamîstakêwina (tâpiskôc, nêhiyawâtisiwin onanâtawihêwak)
  • âsawi-tipêyihcikêwin wiyîhcikêwina ta-kî-nâkatohkâta, êkwa âsawi-tipêyihcikêwin nahêyihtowina ta-kî-asici, pisiskêyihtamowina nisitohcikâtêw isi miywâyâwin
  • Nêhiyaw tipêyihcikêwin êwako nâkatohkâtêw kiki onâkatêyihcikêwin ohci miywâyâwin pamîstakêwina

Ita Quebec, Yukon, Newfoundland êkwa Labrador, kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk wiyasiwêwin itâstêw wiyasiwêwina nisitohcikâtêw isi mêkwâc âsawi-tipêyihcikêwin nahêyihtowina, êkosi isi nisitohtamîhôwêw atoskêwina êkwa nâkatêyihtamowina ohci ôhi kâ-piskihtahastâhk êkwa tipahaskanihk isi miywâyâwin itêskamikohk ka-kikikinikâtêkihk ôhi âsawi-tipêyihcikêwin nahêyihtowina.

Asotamâkêwi-kiskinowâpahtihiwêwina êkwa niyâk pimohcêskanasa

Pîhci ôma 1979 Nêhiyaw Miywâyâwin Kakêskwêwin êkwa ôma 1988 Miywâyâwin Tipahamâkowina Kakêskwêwin wiyastêwin, Nistam-Iyiniwak êkwa Ayaskîmow kî-miskwêyihtam kwayaskastêw tipêyihcikêwin ohci miywâyâwin pamîstakêwina. Âta âsawi-tipêyihcikêwin êkwa askiy kawotinikêwin nahêyihtowina mîna kî-otôsihcikêw mâmaskâci kiskinowâpahtihiwêwina mîna ta-kî-itasiwêw tipêyihcikêwin isi mihcêt itêhkêskamikohk asici miywâyâwin, êkwânihi mihcêt niyâk kiskinowâpahtihiwêwina isi Nêhiyaw miywâyâwin kwêskinâkohtâwin, nîsohkamakêwin tipêyihcikêwin êkwa mâmawî-nîsôhkamâtowin paminikêwin, kiko êkwânihi wîcihiwêw ta-mêkiw atiht kîhkâtêyihtâkosiwin isi Kânata sa nêsowan miywâyâwin pamihcikêwin.

Pîhci Quebec, ôma miywâyâwin nitawêyihcikêwina ohci Nunavik Inuit êkwa Nihtâwikihcikanihk êkwânihi paminikâtêwa sâpo mâmaskâci wiyastêwina sîpâ ôma Nihtâwikihcikanihk êkwa Kîwêtinohk Quebec Nahêyihtowin. Êkwânihi ôhi wîci-tipahikâniwan ohci ôkimânâhk êkwa kâ-piskihtahastâhk ôkimâwak, paminikâtêw ohci Nistam-Iyiniwak êkwa Ayaskîmow tipêyihcikêwina (ôma Nêhiyawi-mâmawihitowin ohci Miywâyâwin êkwa Owîcihtâsow Pamîstakêwina ohci Nihtâwikihcikanihk êkwa ôma Nunavik Itêhkêskamik Mâmawihitowin ohci Miywâyâwin êkwa Owîcihtâsow Pamîstakêwina), mîna âniskosihtân isi kâ-piskihtahastâhk miywâyâwin pamihcikêwin. Quebec wiyasiwêwin (Âstacikowin S-5—Wiyasiwêwin kihcêyimowin miywâyâwin pamîstakêwina êkwa owîcihtâsow pamîstakêwina kiki Nêhiyawak, 1991) mêkiw miywâyâwin ôkimaw kaskihôwin ta-mâmawi-atoskatahk asici otasihkêwak pîhci tipahaskanihk ohci Nihtâwikihcikanihk ta-yahkipita miywâyâwin pamîstakêwina êkwa wiyastêwin pîhci ôma tipahaskanihk. Ôma wiyasiwêwin mîna kêhcinâhiwêw ayisiyiniw sa miyikosiwin pîhci tipahaskanihk ta-otihtikot nahipayiwin, kwayaskwêyihtamowin êkwa, sîpâ atiht itahkamikisiwin, mêmohci miywâyâwin pamîstakêwina ka-nawasonahkik.

Âta ayiwâk tâpiskôc nâkatêyihcikêwin, pah-pêyakwan mâmawi-wîcihiwêwin wiyipayihtâwina ohci ôkimânâhk êkwa kâ-piskihtahastâhk ôkimâwak mîna sîtoskam Nêhiyaw miywâyâwin tipêyihcikêwina pîhci Kisiskâciwani-sîpiy. Ayapaskâwihk Miywâyâwin Tipêyihcikêwin pamînam kiki atiht Nistam-Iyiniwak êkwa Âpihtawikosisânak mâmawâyâwinihk, êkwa ôma Kîwêtinohk Iskonikan Miywâyâwin Tipêyihcikêwin paminêw kêkâc âpihtaw kahkiyaw Nistam-Iyiniwak pîhci êkwânima kâ-piskihtahastâhk.

kâ-itwêwastâhk: