Anishinaabe Mina Maadziwin Naagdawenj'gewin
Naang'zhe'win, waa naan'kiing miinwaa tinow dbaawk'ni'gewin etem'gag zhiwe kitchi gimaa'naang, enji'baang miinwaa Anishinaabe gimaa'kaaning.
Zhinda Esh'sing
Kinadaa Mina Maadziwin Ezhi Naabiising
Kina'daa Mina Maadziwin ezhi naa'bii'sing nji dbaawk'ni'gaa'de zhiwe Kinadaa ezhi mshkoo'tkwa'kiit naawk'ni'ge'win. Naang'zhe'win miinwaa waa nan'kiing wii sa'wesh'kaag zhiwe kitchi Gimaa naang miinwaa Enji'baang Gimaa'kaa'nan. Njida gwa'naa, zhiwe enji'baang Gimaa'kaaning gwa gii yaa'naa'waa wiinwaa wii dbaawk'ni'ge'yaat kina go zhibii'ge'win miinwaa gwa wazhi miik'mo'waat owe mina maad'zi'win. Maanda dash aawan:
- zhi'chi'geng ezhi min'waab'dam'waat
- min'zhaand'moo'waat waa zhi dba'ge'yaat
- min'zhaand'moo'waat kina owe waa na'kaaz'waat
Kitchi Gimaa naang da nji mshkoo'gaab'wi zhiwe mem'di'ge go zhoon'yaa mii'kang. Maanda Canada Health Act, Kinadaa naawk'ni'ge'win zhis'dood kina gwa waa mib'dem'gag zhiwe wii dba'ge'seg mina maadziwin miinwaa wii dba'gaadeg. Zhiwe endaang gimaawin dba'gaa'deg zhiwe Kitchi Gimaa'naang naad'maa'gem'gag wii dba'geng mii owe dibishkoo ezhi kshki'too'waad.
Maanda Kinadaa Mina Maadziwin Aanke'seg
Zhinda endaang gimaa kaaning miinwaa Kitchi Giiwedin'ong wii deb'nam'waad mooshkin maaba Canada Health Transfer maag'wet aabdig owe waa dba'gem'gag wii tkwesh'kaan enaawk'ni'gemgag zhinda Canada Health Act. Ninda dbaawk'nige'winan aaw'win'noon:
- Ezhi maawk'ni'ge'yaat
- Weweni nsas'taad'win
- Kina goji bem'bi'deg
- Daa mibdem'gad
- Kina wiya daa na'kaa'zan
Maanda dbaawk'ni'ge'win da'wen'daan kina enkaa'zang miinwaa na'kii win aawk'zii'gam'gong, mshki'kii'nini/kwe miinwaa wiib'daa'ke nini/kwe (dbish'koo deba'gaa'deg mina maadziwin na'kii'win) wii dba'gaa'deg zhiwe endaang kitchi gimaakaan maa'ge kitchi Giiwedinong wii dba'gaa'deg kina zhiwe en'daajig miinwaa gwa Anishinaabeg kina.
Zhiwe yaang Kitchi Gimaa naang miinwaa Kitchi Giiwedinong Gimaa'kaan gen'wend'moo'waat
Aanwe go owe mzinigan e'naawg'doo'waad zhibiigaade waazhi naag'doong maanda Kinadaa ezhi naagdoo'wenj'gaadeg waazhi dba'geng, gaawiin wiig'wa dib'aam'da'ziin waa zhi miig'weng mina maadziwin nan'kii'win, dbishkoo gonna manj iidig pii, maage epiichi nishing mina maadziwin nankii'win'an. Wiinwaa go gonda besha zhiwe endaa'jig miinwaa kitchi giiwedinong aabdig wii min'zhaand'moo'waat owemina maadziwin nan'kii'win. Zhiwe yaang gimaawin miinwaa kitchi giiwedinong aabdig wii miigwe'naa'waa mina maadziwinnakii'win. Zhiwe yaang kitchi gimaa'naang go ga'ye miigwe'naa'aah noonch gegoo tinow nakii'winan gaawii ezhbii'gaa'des'nog zhiwe Canada Health Act's edming waa dib'gaa'deg nakii'win, dbishkoo go'naa wiib'daa'ke miinwaa shkiinzh'go'ke nakii'win, zhiwe kitchi gbehying endaang, miinwaa giiwe edi'naad'maad'zis'go nakii'winan. Zhiwe yaang gimaakaaning miinwaa kitchi giiwedinong go daa'aah'naa'waa wii dbaawk'ni'ge'yaat. Mii dash owe, ninda nakii'win'an, mining gezhi dba'gaa'dek miinwaa waa miiwk'sed wii dba'moo'win go daa beb'kaan daa zhi dboo'waa.
Mina Maadziwin miindwaa Anishinaabeg
Mnaa'dend'ming dash mina maadziwin Anishinaabeg go kina nji, kitchi giiwedinong enjbaajig miinwaa Aab'too'ziinh'yig, Kitchi gimaa'naang go kina ezh'gaab'wi'yaa go kina daa'aah'naa'waa ga'ye'nwaa waa nan'kii'waat enendaawg'zi'waat. Maanda Kinadaa mina maadziwin aapiji zina'gaa'bii'sin zhiwe enaawg'doo'waat enaa'bii'singnaawk'ni'ge'winan miinwaa ezhi maang'goom'daad'waat.Anishinaabeg go dgo'bii'gaaz'wag endsa bebezhig zhoonyaa ezhi miin'ding enjbideg zhiwe Kinadaa Kitchi gimaa'naang miinwaa dash go kina goji wii pi'demgag owe zhoonyaa maan'ding wii na'kaa'zang mina maadziwin na'kii'winan zhiwe kina endaang gimaa'kaawinan miinwaa go kina goji. Maaba Anishinaabe gimaa kaaning di'baan giiwe maage go zhi'gweg go miig'wen nakii'win Anishinaabeg men'ez'waat, bangii dash wiigwa ga'ye dba'gezhiwe endaang kitchi gimaa'naang dbishkoo gonaa, owe mem'dige we'wiip nakii'win, mina maad'ziwin wii nzhind'ming miinwaa yaan'ke miin'ding mina maad'ziwin wen'ji'shing.
Ezhi Dba'ming Anishinaabe Mina Maadziwin Nakii'win
Anishinaabe Nakiiwin Kinadaa go ga'ye dba'aan maa'ge go miig'wen zhoonyaa wii dba'geng maa'ge go miigwen aanind go na'kii'win zhiwe Entam'gaab'widjig end'na'kii'yaat miinwaa go ooden'wis'an mina maadziwin nakiiwin oodi Kitchi Giiwed'inong miinwaa gwa oodi endaa'jig Inuit Nunangat. Mii maanda aan'ke'seg maan'ding zhoonyaa gonda eyaa'jig gimaa'kaaning, Anishinaabe Nakii'win Kinadaa bekish dba'gaa'deg owe mina maadziwin e dba'ge'ses'nog njida maand'wa Anishinaabeg miinwaaKitchi Giiwedinong Enj'baajig dibii'wa'iidig endaa'aahgwenh.
Mina Maadziwin Kinadaa miinwaa Kina Bemaad'zidjig Mina Maad'zi'win Enaap'kkaz'jig Kinadaa miigwe'naa'aah wii dba'gaa'deg na'kii'win Anishinaabeg me'nez'waat zhiwe kitchi oodenaang endaajig maage oodi Kitchi Giiwedinong. Gonda Kina Bemaad'zidjig MinaMaasziwin Enaap'kaaz'jig aabdig wii zhinoomaage'yaat miinwaa wii gina'wend'moo'waat kina bemaad'zidjigzhinda Kinadaa, miinwaa go Anishinaabeg di'bii'iidig go endaa'aah'gwenh miinwaa bekish ji temgag noonch gegoo zhoonyaa miinding miinwaa zhoonyaa miinding nzaam maanda dibaateg mina maadziwinmiinwaa waazhi ngwa'toong miinwaa waa zhi naawk'na'ming mji aawk'zii'win'nan, wiis'gish'noo'win miinwaa aa'shi'we'win aawkiwin'an.
Kitchi Gimaanaang enj'bi'deg zhoonyaa waa na'kaaz'waat Entam'gaab'wid'jig miinwaa Kitchi Giiwe'di'nong enj'baa'jig paapiichin go niindaa'we'naa'aahmiinwaa dash go bekish aan'kesh'kaa maa'ge go naash'kaa maaba Kitchi Gimaa maag'wet. Aapiji go maanda gaawii naasaab dash wiig'wa ezhi miinding zhiwe bebkaangimaa kaanenhsing miinwaa kitchi giiwedinong mina maadziwin nji. (Canada Health Transfer), enji waan'kiim'gag dash zhiwe enji gina'wenj'gaa'deg. Gonda dash Aabtoo'ziinh'yig, kitchi oodenaangeyaadjig Entamgaabwidjig, miinwaa ezh'bii'gaas'si'gok Anishinaabek, dba'gaazwag zhiwe gimaakaanenhsing miinwaa kitchi giiwedinong.
Gimaa Kaa Nehsing miinwaa kitchi giiwedinong mshkoo'zii'win mina maadziwin nji
Gimaa kaan enhsan daa'aah'naa'waa niibina gshkew'zii'win zhinda Gimaa Kaaning nji zhiwe wii miinding mina maadziwin kina wiya wii miin'ind zhiwe yaa'waad gimaa'kaanhwining miinwaa kitchi giiwedinong go ga'ye nwaa de gji'too'naa'waa wii aab'diz'waad. Nji na'kiing dash zhinda naa'ma'hying gimaawining , gonda gimaa kaa'nenhsing miinwaa kitchi giiwedinong gii maa'jiish'kaa'too'naa'waa waa naag'doo'waat waa na'kaaz'waat dbishkoo gonaa wii maawk'naa'aat enkii'taa'gen'jin. Gimaa Kaan enhsan miinwaa kitchi giiwedinong miigwe'naa'aah kina goji yaab;dag miinwaa ge deb'ni 'gaa'deg'ba mina maadziwin nakii'win kina go wiyaendaahjig, miinwaa Entamgaabwidjig,miinwaa kitchi giiwedinong enjbaajig miinwaa Aabtooziinh'yig.
Emzook'ma'waat naad'maad'win daa nishin wii tkweshk'moo'waat mina maadziwin ezhi mnez'waat Entam'gaab'widjig, Kitchi Giiwedinong enjbaajigmiinwaa Aabtoo'ziinhyig, miinwaa dash mina maadziwin miig'weng kina go ezhgaab'wi'yaat Gimaa'kaa'ning, miinwaa Anishinaabe gimaa'kaan go yaabi go maa'nenj'gem'gad. Wiiwk'ji'toong dash wii gzhii'yeng miinwaa wii maatookii'waat nsas'tamwin kina wiya ezh'gaabwit miinwaa gezhi naad'maa'ge'yaat nda'wen'daag'wat, miinwaa dash ga'yenwaa wii kendmoowaat gonda Aab'too'ziinhyig, kitchi oodenaang Anishinaabeg endaajig miinwaa kitchi ooden'naang gonda kitchi giiwediniong enj'baa'jig end'na'kii'jig.
Anishinaabe mina maadziwin zhiwe Kitchi gimaanaang, Gimaa kaanenhsingmiinwaa kitchi giiwedinong naawknigewinan
Gimaa Kaanenhsan miinwaa kitchi giiwedinong naawknigewin
Niibina gimaakaanenhsan miinwaa kitchi giiwedinong gii zhitoo'naa'waa naawk'nige'winan waa naad'maag'waat wii nsaid'waab'dam'waat ezhi pii'ten'daag'wag miinwaa ezh'gaab'wi'yaat gonda Anishinaabe dgwaab'kaaz'win zhinda gii'zhaawk'nigeng miinwaa zhaab'wi'doong mina maad'zi'win zhiwe odeon'wising miinwaa ezhi kitchi pii'ten'daag'wag Anishinaabe aadziwin miinwaa Naandwe'chigewin. Dibishkoo, aaning Gimaakaanenhsan miinwaa kitchi giiwedinong naawk'ni'gewin:
- maawk'bii'gaa'de ezhi kitchi pii'ten'daa'gwag wiiji gaab'wit'windwaa Anishinaabeg. (YT)
- nind'waab'daan waa'zhi mkang miinwaa wii dzhin'dang menwez'waat miona maadziwin kina go wiya miinwaa go Anishinaabeg bemaad'zidjig.(BC)
- nsid'waab'daan kitchi pii'ten'daag'wag dgob'waat ga'ye'nwaa Anishinaabeg zhiwe naawk'nig'eng miinwaa miig'weng mina maadziwin zhiwe da odeon'winhs mi waa maage zhibiiget owa Kitchi Gimaa'naang enj'baat ji'de naawk'ni'ge'yaat wii debwe'taad'waat niwe'Anishinaabe naap'kaaz'win'an miinwaa gonda Gimaakaanhsan (BC, AB, SK, ON, NS, NB, NU)
- Dbaam'dam'waat Anishinaabe wiidoo'kaazwin temgag zhiwe go noonch ezh'gaab'wim'gagdebaawk'ni'ge'jig.(NB, YT)
- Miigwet owe gimaawin debwe'taad'win mii dashmaanda ge debwemgag giishpin temgag aawg'net'taad'win.(NL, YT)
- temgad go ga'ye waa zhi miig'wemgag Anishinaabe naand'wech'ge'win (PEI, YT, NU) miinwaa nsastaad'win Anishinaabe nek'web'ji'gejig gaawiin daa kitchi maawk'naa'sii'wag zhiwe code of professions (MB, ON, QC, PEI, YT, NU); Ontario ga'ye doo'daap'naan Anishinaabe Enaand'wechigejig.
- zhi'bii'gaa'de Aadziwin daa mkwenj'gaa'de zhinda dakendming wiya enendang, daa ginoonaan wiya getchi piit'sin'jin maage aadziwin be'mii'kang. (NWT, NU)
- bgid'ni'gaa'de Anishinaabe manidookewin, aadzoowin manidookewin, maa'ge jiis'kii'win wiib'waa kitchi maanaaji dbaawk'ni'gaa'deg.(BC, NWT)
- dzhindaa'naa'wan enaap'kaa'zat maaba Anisbhinaabe zhiwe mina maadziwin dibaa'chi'gaadeg, waan'kii'win, miinwaa ezhgaab'wi'wat Anishinaabeg zhinda dibaajmowin'ing miinwaa go da miigwem go oodi Anishinaabe gimaa'kaaning go ezh'bii'gaa'zat wiya giishpin goji wii mnob'dag.(MB, PEI, YT, NWT)
- temgad zhinda ji de dbaawk'nigeng'ba yaabi wii aanke naawk'ni'gengincludes yaa'aad zhinda nike'yaa (AB, SK, ON, QC, NL, NB) maa'ge ji dezhitoo'waa'pa yaabi naawk'ni'ge winan wii dibaa'tam'waad minamaadziwin, waan'kii'win, minwaa wii mina maadzi'waat kina endaa'jig debaa'chi'gaadeg miinwaa dash wii mina gna'waab'ji'gaa'deg Anishinaabeg ga'yenwaa wii daapnamwaat wiin'waa mina maadziwn'ni waa (AB)
Dbendiz'wag Entamgaabwidjig, Gitchi Giiwedinong enj'baajig, miinwaa Aabtoo'ziinhyig gimaa'kaanan
Kinadaa nisdwaab'maan ninda Entamgaab'widjig, Kitchi Giiwedinong enj'baajig miinwaa Aabtoo'ziinh'yig daa'aah'naa'aah bend'dizwin zhibiigaade zhinda section 35 of the Constitution Act, 1982. Kinadaa nis'doow'nan gonda Entam'gaab'widjig, Kitchi Giiwedinong enj'baajig,miinwaa Aab'too'ziinhyin daa'aah'naah'waa wii dbendizwaat miinwaa wii dbaawk'nim'waat ga'ye'nwaa deb'end'moo'waat, en'aad'zi'waat, ezhi ken'diz'waat, da'nwew'ni'waa miinwaa zhiwe end'na'kii'yaat miinwaa go nii'we debwe'taadwinan eyaam'waat Kitchi gimaa'naang.
Ninda gaa maawk'ni'gaadegin debwe'taadwinan gii chi gaa'de gonda wii naawk'ni'ge'waat gonda Entamgaabwidjig, Kitchi Giiwedinong Enjbaajig miinwaa Aab'too'ziinhyig wiinwaawii zhitoo'waad nakiiwinan ga'ye'nwaazhiswe end'na'kii'yaad. Ninda gaa maawk'ni'gaa'degin debwetaadwinan go ga'ye weweni zhi'bii'gaa'de yaa'wang miinwaa aab'deg waa zhich'geng nakiiwin miinwaa waa zhi mib'deg owenakii'win. Gaa'dash wiigwa kina gonda edbendizjig daa'waa zii naa'waa debwetaadwin dgon'gaa'deg mina maadziwin. Giiwe'dash eyaang'gig oowe debweraadwin, aanind etenig:
- Anishinaabe gimaa kaawin daa zhitoo'naa'waa naawk'ni'ge'winan miinwaa daa'aan owe zhiga'bwi'yin nji mina maadziwin
- Anishinaabe gimaa kaawin daa zhitoon dbaawk'ni'ge'winanan miinwaa waa zhi'gaab'wit nji Anishinaabe naand'wech'gewin,miinwaa naag'da'wenj'gewin wii aab'ji'kaazang miinwaa wii kioomoowind wiya wazhi miikaa'get. (giiwe owaa naandwe'chi'gejig)
- debendizjig gimaa'kaa'nan daa dibaataa'naa'waa debendizwin debwetaadwinan dibaa'chi'gaadeg mina maadziwin
- Anishinaabe gimaa'kaawin aabdig wii gimaawk'daa'naawaa weweni mina maadziwin.
Oodi Quebec, Yukon, Newfoundland miinwaa Labrador, oodi gimaakaawin miinwaa kitchi giiwedinong dbaawk'nigewin zhi'sin ninda etemgag dbendizwin debwetaadwinan wiindmaagemgag yaa'wang miinwaa gbe'zhich'geng'ba zhinda gimaakaanenhsing miinwaa kitchi giiwedinong maanda nji mina maadziwin zhinda temgag debendizwin debwetaadwinan.
Ewaawiind'eg ti'now miinwaa waa bi yaam'gag
Maanda 1979 Indian Health Policy miinwaaand 1988 Health Transfer Naawk'ni'ge'win, Entamgaabwidjig miinwaa Kitchi Giiwedinong enjbaajig gii deb'naa'naa'waawaazhi minzhaandmoowaat doomina maasziw'niwaa. Aanwe dash gomaanda debend'dizwin minnwaa aki naawk'nigewinan miinwaa debwetaadwinan dish'too'naa'waa noonch ezh'naaw'gog miinwaa dbaawk'nige'win nji mina maadziwin, temgad go niibna emaach'taam'gag zhiwe Anishinaabe mina maadziwin aanke'sing, gimaawin miik'ming miinwaa wiidok'daadwin, miidash maanda enaadmaagemgag wii minwaab'min'aag'wag Kinadaa enaabiising mina maadziwining.
Oodi Quebec, mina maadziwin naag'da'wen'ji'gaadeg men'ez'waat Nunavik Inuit miinwaa James Bay Cree naag'doo'wenj'gaaz'wag zhiwe James Bay miinwaa Northern Quebec Debwe'taad'win. Ninda bekish Kinadaa Kitchi Gimaa'naang miinwaa Gimaakaanenhsan, minzhaan'ji'gaad'enwan dash zhiwe Entamgaab'widjig, miinwaa kitchi Giiwedinong nike'yaa (gonda Cree Board nji Health and Social Services oodi James Bay miinwaa Nunavik Regional Board Health miinwaa Social Services), minwaa dgob'kaaz'waag zhiwe gimaakaanenhsing mina maadziwin nike'yaa. Quebec dbaawk'ni'ge'win (Chapter S-5—An Act respecting health services and social services for Cree Native persons, 1991) mii'naan Mina maadziwin bimii'kang zhiwe Kitchi Gimaa naang wii maam'wi nakii'toowaad niwe enj'baajig zhi we James Bay end'na'kiijigwii nishi'too'waad mina maadziwin miinwaa kina gegoo etemgag zhiwe. Maandadbaawk'ni'gewin aabdig wii zhich'get weweni giiwe bemaad'zidjig wii deb'nam'waat memaanji nishing mina maadziwin, maa'ge go wiinwaa nend'wend'moo'waat tinow mina maad'zi'win.
Aanind go gonda Kitchi gimaa kaanan ooshmi nag'ji'too'naa'waa ooshmi wii zhibiige'yaat, aanind go naasaab dbishkoo ed'ba ge'jig Kitchi gimaa'naang nike'yaa doo aas'gaab'wi'too'naa'waaAioshinaabe gimaakkaaning enaawkinige'yaat, mem'di'ge go oodi Saskatchewan. Maanda Athabasca Health Authority doonaad'mo'waan aanind Entamgaabwidjig miinwaa Aab'too'ziinh'yig miinwaa go gonda Northern Inter-Tribal Health Authority doo naad'mo'waan gegaa go aabta Entam'gaab'widjig zhiwe gimaakaanenhsing.
- Agpii agaa aanjchigaadeg: